نصب اپلیکیشن دکترساینا

تشخیص هوشمند علائم بیماری شما!

دیابت بارداری؛ علائم، عوارض و درمان

تأیید شده توسط تیم پزشکی دکتر ساینا
تأیید شده توسط تیم پزشکی دکترساینا دریافت مشاوره آنلاین

دیابت بارداری یکی از مسائل و موضوعات بسیار مهمی است که می‌تواند سلامتی مادر و جنین را تهدید کند. این عارضه به دلیل افزایش میزان قند یا گلوکز خون در دوره بارداری ایجاد می‌شود. به همین دلیل بسیار مهم است که مادران باردار علائم دیابت بارداری را بشناسند.

در این مطلب به بررسی علت، علائم و عوارض دیابت بارداری برروی مادر و جنین می‌پردازیم و در انتها و راه‌های کنترل، پیشگیری و درمان آن را شرح می‌دهیم. برای مطالعه بخش موردنظر خود می‌توانید بر تیتر آن در فهرست کلیک کنید. اگر در موبایل می‌خوانید، تیتر را لمس کنید.

دیابت بارداری چیست؟

دیابت بارداری، بیماری است که برای اولین بار در دوران بارداری (حاملگی) تشخیص داده می‌شود. مانند سایر انواع دیابت، دیابت بارداری نیز بر نحوه استفاده سلول‌های شما از قند (گلوکز) تأثیر می‌گذارد. برای آشنایی دقیق با علت و انواع دیابت کافی‌ست مقاله «آشنایی با علت، انواع و عوارض دیابت» را مطالعه کنید.

دیابت در بارداری باعث افزایش قند خون شده و می‌تواند بر بارداری و سلامتی کودک شما تأثیر بگذارد.

دیابت بارداری معمولاً در اواسط بارداری خود را نشان می‌دهد. به همین دلیل پزشکان اغلب آزمایش غربالگری دیابت حاملگی را بین هفته‌های 24 تا 28 بارداری درخواست می‌کنند.

معمولاً در زنان مبتلا به دیابت بارداری، قند خون پس از زایمان خیلی زود به حالت طبیعی برمی‌گردد. اما ابتلا به دیابت بارداری ممکن است خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش دهد. بنابراین شما باید بیشتر از معمول از نظر تغییرات قند خون بررسی شوید.

دیابت بارداری چیست

شیوع دیابت بارداری چقدر است؟ 

شیوع جهانی دیابت بارداری به طور گسترده‌ای از 1 درصد تا 28 درصد متفاوت است و به ویژگی‌های جمعیت (به عنوان مثال سن مادر، وضعیت اجتماعی اقتصادی، نژاد / قومیت، ترکیب بدن) ، روش‌های غربالگری و معیا‌رهای تشخیصی بستگی دارد.

این اختلاف  در مطالعات انجام شده در ایران که شیوع بیماری گزارش شده از 3.1 تا 8.18 متفاوت است، بیشتر مشهود است.

علت دیابت بارداری

در بارداری، هورمون‌های ترشح شده از جفت به رشد و نمو جنین کمک می‌کنند. همچنین این هورمون‌ها مانع از عملکرد انسولین در دوران بارداری شده و به دنبال آن مقاومت به انسولین  ایجاد می‌شود. به دلیل همین مقاومت به انسولین، نیاز به انسولین در بارداری 2 تا 3 برابر بیشتر از حد طبیعی است.

علائم دیابت بارداری دیابت حاملگی کنترل دیابت در بارداری

اگر در حال حاضر مقاومت به انسولین دارید، بدن شما ممکن است نتواند از پس تقاضای اضافی برای تولید انسولین در دوره بارداری برآید و میزان گلوکز خون بالاتر می‌رود و در نتیجه دیابت بارداری تشخیص داده می‌شود.

اگرچه با پایان یافتن بارداری به طور معمول میزان گلوکز خون به حالت طبیعی برمی‌گردد و دیابت بارداری از بین می‌رود، با این حال این مقاومت به انسولین خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده افزایش می‌دهد.

علائم دیابت بارداری چیست؟

معمولاً دیابت بارداری علائمی ایجاد نمی‌کند. در برخی از خانم‌ها اگر میزان قند خون خیلی بالا برود (هایپرگلیسمی) ممکن است علائمی از قبیل این موارد بروز کند:

  • افزایش تشنگی
  • تکرر ادرار در بارداری
  • خشکی دهان
  • خستگی

اما برخی از این علائم در دوران بارداری شایع بوده و لزوما از علائم دیابت بارداری نیستند. اگر نگران هرگونه علائمی هستید که آن را در دوران بارداری تجربه می‌­کنید با ماما یا پزشک غدد مشورت کنید.

عوارض دیابت بارداری بر مادر

ممکن است دیابت بارداری خطر ابتلا به موارد زیر را افزایش دهد:

فشار خون بالا و پره‌اکلامسی

دیابت بارداری خطر ابتلا به فشار خون و همچنین پره‌اکلامسی را افزایش می‌دهد یک عارضه جدی در دوره بارداری که باعث فشار خون بالا و علائم دیگری می‌شود که امکان دارد زندگی مادر و کودک را تهدید کند.

افزایش احتمال زایمان سزارین

ابتلا به دیابت بارداری احتمال زایمان به شکل سزارین را افزایش می‌دهد.

دیگر عوارض دیابت حاملگی

ابتلا به دیابت بارداری ممکن است خطر تکرار این بیماری را در بارداری‌های بعدی افزایش دهد. همچنین با افزایش سن، در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع دو قرار خواهید داشت.

از جمله عوارض دیابت بارداری می‌توان به این موارد اشاره کرد؛ وزن بیش از حد نوزاد هنگام تولد، تولد زودرس، مشکلات تنفسی نوزاد و قند خون پایین نوزاد هنگام تولد، مرده‌زایی و ابتلا به دیابت نوع 2در آینده.

عوارض دیابت بارداری بر جنین

اگر به دیابت بارداری مبتلا هستید، ممکن است کودک شما بیشتر از معمول در معرض خطرات زیر قرار گیرد:

وزن بیش از حد هنگام تولد

میزان بالاتر از حد طبیعی قند خون در مادران می‌تواند باعث بزرگ شدن و افزایش وزن بیش از حد نوزادان شود. نوزادان بسیار بزرگ آن‌هایی که 4 کیلو یا بیشتر وزن دارند به احتمال زیاد درهنگام تولد امکان عبور از کانال زایمان را نخواهند داشت، در نتیجه ممکن است دچارآسیب شوند‌ یا نیاز به سزارین پیدا کنند.

تولد زودرس (زودتر از موعد)

قند خون بالا ممکن است خطر زایمان زودرس و زایمان قبل از موعد مقرر را افزایش دهد. ممکن است به دلیل رشد زیاد جنین، زایمان زودتر از موعد توصیه شود.

مشکلات جدی در تنفس

نوزادان مادران مبتلا به دیابت حاملگی که زود به دنیا می‌آیند ممکن است سندرم زجر تنفسی نوزادان را تجربه کنند وضعیتی که تنفس را دشوار می‌کند.

قند خون پایین نوزاد (هیپوگلیسمی)

گاهی اوقات نوزادان مادران مبتلا به دیابت بارداری اندکی پس از تولد دارای قند خون پایین هستند. دوره‌های شدید افت قند خون ممکن است باعث تشنج در نوزاد شود.

البته با تغذیه سریع و گاهی تزریق محلول گلوکز داخل وریدی می‌توان میزان قند خون کودک را به حد طبیعی رساند.

ابتلا به چاقی و دیابت نوع 2 در آینده

نوزادان مادرانی که به دیابت بارداری مبتلا هستند بیشتر از معمول در معرض خطر ابتلا به چاقی و دیابت نوع 2 قرار دارند.

مرده زایی

دیابت حاملگی درمان نشده می‌تواند منجر به مرگ نوزاد قبل یا اندکی پس از تولد شود.

 دیابت در بارداری خطر ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش می‌دهد، همه‌ی خانم‌های بارداری که دچار دیابت بارداری می‌شوند باید بعد از بارداری تحت نظر باشند و قند خون‌شان بررسی شود.

دیابت حاملگی و عوامل زمینه‌ساز

همه خانم‌هاممکن است در دوران بارداری به دیابت حاملگی مبتلا شوند، اما شما در معرض خطر بیشتری خواهید بود اگر:

  • شاخص توده بدنی شما (BMI) بالاتر از 30 است.
  • در بارداری قبلی نوزادی داشتید که هنگام تولد 4.5 کیلوگرم یا بیشتر وزن داشته است.
  • در بارداری های قبلی دچار دیابت بارداری بوده‌اید.
  • سابقه دیابت در یکی از والدین یا اعضاء درجه یک خانواده‌تان مانند خواهر و برادر وجود دارد.
  • شما از نژادهای جنوب آسیا، سیاه، آفریقایی-کارائیب یا خاورمیانه هستید (حتی اگر در انگلیس متولد شده باشید).

اگر مشمول هر یک از این موارد ذکر شده باشید، باید درغربالگری دیابت بارداری شرکت کنید و وضعیت بررسی شود.

اضافه وزن و چاقی خطر ابتلا به دیابت بارداری را افزایش می‌دهد. دکتر ساینا توصیه می‌کند قبل از باردار شدن حتما وزن خود را به حد طبیعی و مطلوب برسانید.

تشخیص و غربالگری دیابت بارداری

به‌طور معمول غربالگری دیابت بارداری در سه ماهه دوم بارداری بین هفته‌های 28-24 بارداری انجام می‌شود.

اگر در معرض خطر جدی ابتلا به دیابت بارداری هستید به عنوان مثال، اگر قبل از بارداری اضافه وزن یا چاقی دارید یا مادر، پدر، خواهر، برادر  و یا فرزند دیابتی دارید ممکن است پزشک در اوایل بارداری دستور آزمایش دیابت بارداری بدهد، بنابراین احتمالاً در اولین ویزیت در دوره بارداری برای بررسی دیابت بارداری آزمایش خواهید داشت.

 آزمایش‌های غربالگری ممکن است بسته به نظر پزشک شما کمی متفاوت باشد. در ادامه با اصلی‌ترین آزمایشات غربالگری دیابت بارداری آشنا خواهید شد.

دیابت بارداری در ماه آخر دیابت قبل از بارداری

آزمایش اولیه چالش گلوکز

برای انجام این آزمایش شما می‌بایست یک محلول شربت گلوکز بنوشید. یک ساعت بعد، یک آزمایش خون برای اندازه‌گیری میزان قند خون خود انجام می‌شود. میزان قند خون 190 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (mg/dL) ، یا 10.6 میلی‌مول در لیتر (mmol/L) نشانگر وجود دیابت بارداری است.

قند خون زیر 140 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (7.8 میلی‌مول در لیتر) معمولاً در آزمایش چالش گلوکز طبیعی تلقی می‌شود، اگرچه که این میزان ممکن است در کلینیک یا آزمایشگاه‌های متفاوت متغیر باشد. اگر میزان قند خون شما از حد طبیعی بالاتر باشد، برای تشخیص دیابت باردارینیاز به یک آزمایش تحمل گلوکز دیگر دارید.

دیابت در بارداری دوم علل دیابت بارداری عوارض دیابت بارداری

پیگیری تست تحمل گلوکز

این آزمایش مشابه آزمایش اولیه است به جز اینکه مقدار قند محلول، بیشتر است و قند خون هر یک ساعت به مدت سه ساعت چک می‌شود. اگر حداقل دو مورد از سه آزمایش، قند خون بیش از حد انتظار را نشان بدهد، تشخیص دیابت بارداری یا دیابت حاملگی خواهد بود.

تمامی خانم‌های باردار باید در هفته 24 تا 28 بارداری از نظر سطح قند خون بررسی و غربالگری شوند. این غربالگری به تشخیص به موقع دیابت بارداری کمک می‌کند.

چگونه برای تست تحمل گلوگز در بارداری آماده شویم؟

ورزش بیش از حد انجام ندهید 

انجام وزش سنگین و بیش از حد نتایج بهتری در آزمایش شما نخواهد داشت. در واقع برعکس عمل خواهد کرد. هنگام ورزش بدن برای تأمین انرژی عضلات به گلوکز بیشتری نیاز دارد. هنگامی که انسولین محدودی در دسترس دارید، مانند حاملگی، با ورزش سطح گلوکز خون شما افزایش پیدا می‌کند.

بیش از 10 ساعت ناشتا نمانید

برای انجام این آزمایش نیاز است به مدت 8 ساعت ناشتا باشید و صبح اول وقت تست تحمل گلوکز بدهید. بهتر است یک میان وعده دارای پروتئین بالا همراهتان داشته باشید، زیرا اگر بیش از 10 ساعت ناشتا بمانید ممکن است به دلیل آزاد شدن هورمون گلوکاگون، یک جهش کاذب در میزان گلوکز خون شما ایجاد شود.

در طول مدت ناشتایی از کشیدن سیگار، جویدن آدامس، ورزش و فعالیت بدنی خودداری کنید و به جزء آب چیزی ننوشید.

تست تحمل گلوکز یک روش جهت غربالگری دیابت بارداری است. به خاطر داشته باشید که 8 تا 12 ساعت قبل از انجام این تست باید ناشتا باشید.

قند خون طبیعی در بارداری چقدر است؟

امکان دارد پزشک و گروه مراقبت‌های بهداشتی از شما بخواهند برای اندازه گیری میزان قند خون از دستگاه اندازه‌گیری قند خون استفاده کنید. این دستگاه برای اندازه‌گیری قند خون به یک قطره کوچک خون از انگشت نیاز دارد. می‌توانید از گروه مراقبت‌های بهداشتی خود نحوه استفاده از دستگاه تست قند خون را سوال کنید.

سطح قند خون مناسب و متعادل روزانه برای اکثر زنان مبتلا به دیابت به این صورت است:

  • قبل از غذا، هنگام خواب و در طول شب: 95 یا کمتر
  • 1 ساعت بعد از غذا خوردن: 140 یا کمتر
  • 2 ساعت بعد از غذا خوردن: 120 یا کمتر

از پزشک خود بپرسید قند خون مناسب شما چه میزانی است.

با دریافت برنامه‌های نظارتی و انجام آزمایش‌های غربالگری و داشتن سبک زندگی سالم می‌توان از بروز دیابت حامگلی جلوگیری کرد یا در صورت ابتلا، به‌راحتی آن را کنترل نمود

پیشگیری از دیابت بارداری

در مورد پیشگیری از دیابت حاملگی هیچ تضمینی وجود ندارد اما هرچه قبل از بارداری سبک زندگی سالم‌تری داشته باشید بهتر می‌توان از این بیماری پیشگیری کرد.همچنین در صورت ابتلا به دیابت بارداری پیروی از سبک زندگی سالم به کاهش خطر ابتلا به دیابت بارداری درآینده  یا انواع دیگر آن کمک می‌کند.

غذاهای سالم بخورید

غذاهای سرشار از فیبر و کم چربی و کم کالری انتخاب کنید. روی میوه‌ها، سبزیجات و غلات کامل تمرکز کنید. بدون چشم‌پوشی از طعم غذاها و حذف مواد غذایی، تلاش کنید تا با ایجاد تنوع به هدف خود در دستیابی به تغذیه سلامت برسید. به اندازه وعده‌های غذایی بسیار دقت کنید.

درمان دیابت بارداری

فعالیت کنید

ورزش کردن قبل و حین بارداری می‌تواند شما را از ابتلا به دیابت بارداری محافظت کند. در بیشتر روزهای هفته نیم ساعت فعالیت متوسط ​​داشته باشید. فعالیت هایی مانند پیاده روی، دوچرخه سواری و شنا مفید هستند کارهایی مانند پارک ماشین دورتر از فروشگاه و پیاده رفتن در جایی که ممکن است همه این‌ها نیز فعالیت محسوب می‌شوند.

خانم‌های عزیز برای آشنایی با ورزش‌های مناسب برای هر ماه از بارداری مقاله «ورزش‌ در بارداری» را مطالعه کنید.

بارداری را با وزن متناسب شروع کنید

اگر قصد باردار شدن دارید، کاهش وزن اضافی قبل از شروع بارداری در داشتن یک بارداری سالم به شما کمک می‌کند. روی ایجاد تغییرات پایدار در عادات غذایی خود که در دوران بارداری به شما کمک می‌کنند تمرکز کنید؛ عاداتی مانند مصرف بیشتر سبزیجات و میوه‌ها.

بیش از حد توصیه شده وزن اضافه نکنید

افزایش وزن در دوران بارداری امری طبیعی و سالم است. اما افزایش وزن بیش از اندازه می‌تواند خطر ابتلا به دیابت بارداری را افزایش دهد. از پزشک خود بپرسید که میزان افزایش وزن مناسب شما چیست.

درمان دیابت بارداری

رعایت برخی موارد به بهبود دیابت بارداری کمک می‌کنند:

تغییر سبک زندگی

سبک زندگی شما نحوه غذا خوردن و فعالیت سهم مهمی در حفظ میزان قند خون در یک محدوده سالم و طبیعی را دارد. به دلیل اینکه بدن شما تلاش می‌کند تا کودک در حال رشد خود را پرورش داده و حمایت کند، پزشکان کاهش وزن در دوران بارداری را توصیه نمی‌کنند. اما پزشک می‌تواند در تنظیم افزایش وزن بر اساس وزن قبل از بارداری به شما کمک کند.

علائم دیابت در بارداری کاهش دیابت بارداری دیابت حاملگی

رژیم غذایی سالم

پیروی از یک رژیم غذایی سالم و متنوع که در آن از انواع گروهای غذایی استفاده شده است به سلامت مادر و جنین کمک می‌کند.

سعی کنید در دوران‌ بارداری به میزان کافی پروتئین، فیبر، سبزیجات و غلات کامل مصرف کنید. یک متخصص تغذیه یا یک کارشناس دیابت می‌تواند یک برنامه غذایی مناسب بر اساس وزن فعلی مادر، افزایش وزن مناسب دوران بارداری، میزان قند خون، عادات ورزشی، ترجیحات غذایی… مورد نیاز مادر را تنظیم کند.

فعالیت بدنی

فعالیت بدنی منظم نقشی اساسی در برنامه سلامتی قبل، حین و بعد از بارداری دارد. ورزش، قند خون را کاهش می‌دهد، ورزش منظم می‌تواند به رفع برخی از ناراحتی‌های معمول دوران بارداری از جمله کمر درد، گرفتگی عضلات، تورم، یبوست و مشکلات خواب کمک کند.

فعالیت بدنی منظم قبل، حین و بعد از بارداری نقش اساسی در سلامت خانم‌های باردار دارد. ورزش قند خون را کاهش می‌دهد. برای انجام ورزش در دوران بارداری لازم است با پزشک خود مشورت کنید تا برنامه ورزشی مخصوص به شما را پیشنهاد دهد.


با تأیید پزشک خود می‌توانید روزی 30 دقیقه در هفته به طور ملایم ورزش کنید. اگر مدتی فعالیت ورزشی نداشتید، به آرامی شروع کنید و به تدریج پیش بروید. پیاده روی، دوچرخه سواری و شنا انتخاب‌های خوبی در دوران بارداری هستند. فعالیت‌های روزمره مانند انجام کا‌رهای خانه و باغبانی نیز جزء 30 دقیقه ورزش به حساب می‌آیند.

کنترل قند خون

در حین بارداری، پزشک و گروه مراقبت‌های بهداشتی ممکن است از شما بخواهند که قند خون خود را در طول روز اندازه گیری کنید.- صبح‌ها و بعد از وعده‌های غذایی – چک کنید تا مطمئن شوید میزان قند خون شما در حد طبیعی است.

مصرف داروهای تجویز شده

اگر رژیم و ورزش برای کنترل قند کافی نباشند، ممکن است برای کاهش قند خون به تزریق انسولین نیاز داشته باشید. بین 10 تا 20 درصد از زنان مبتلا به دیابت بارداری برای رسیدن به میزان قند خون مناسب به انسولین نیاز دارند.

برخی از پزشکان برای کنترل قند خون داروی خوراکی تجویز می‌کنند، در حالی که دیگران معتقدند که تحقیقات بیشتری برای تأیید بی‌خطر بودن داروها و همچنین انسولین تزریقی برای کنترل دیابت حاملگی لازم است.

درمان دیابت حاملگی بارداری و دیابت دیابت در زنان باردار

توجه دقیق به وضعیت جنین

قسمت مهمی از برنامه درمانی بررسی دقیق وضعیت جنین است. پزشک ممکن است با سونوگرافی‌های مکرر یا آزمایش‌های دیگر رشد و نمو جنین شما را بررسی کند.

اگر تا موعد مقرر زایمان نکنید ممکن است پزشک تصمیم به خاتمه بارداری بگیرد، چرا که زایمان بعد از موعد ممکن است خطر عوارض بیماری را برای شما و کودک‌تان افزایش دهد.

پیگیری پس از زایمان

پزشک پس از زایمان و طی 6 تا 12 هفته جهت اطمینان از سطح طبیعی قند خون مجدداً قند خون شما را بررسی می‌کند. اگرآزمایش های شما طبیعی باشد و عموماً این طور است حداقل هر سه سال یک بار باید از نظر قند خون بررسی شوید.

اگر آزمایش‌های چک آپ افزایش قند خون را نشان بدهد، باید با پزشک خود در مورد اقدامات پیشگیری کننده یا شروع برنامه مدیریت و کنترل دیابت مشورت کنید.

بارداری در افراد دیابتی ایا دیابت بارداری خطرناک است با دیابت بارداری چه کنیم

کلام آخر دکتر ساینا 

قطعا بروز هرگونه عارضه‌ای در دوران بارداری نگران کننده است‌ و دیابت بارداری یکی از این نگرانی‌هاست، اما خانم‌های عزیز یادتان باشد که شما می‌توانید با خوردن غذاهای سالم، ورزش و در صورت لزوم مصرف داروهای تجویز شده از سوی پزشک به درمان دیابت بارداری کمک کنید. علاوه‌براین، کنترل منظم قند خون نیز می‌تواند سلامتی شما و کودک‌تان را حفظ کرده و از مشکلات حین زایمان جلوگیری کنید.

اگر به راهنمایی بیشتری نیاز دارید می‌توانید در تمام ساعات شبانه‌روز از کادر متخصصان زنان و زایمان دکتر ساینا مشاوره آنلاین یا تلفنی دریافت کنید.

جدول خلاصه‌ی مشخصات بیماری

نام بیماری دیابت بارداری
تخصص مربوطه متخصص زنان و زایمان – کارشناس مامایی – متخصص غدد و متابولیسم
علائم افزایش تشنگی – نیاز به دفع ادرار بیش از حد معمول – خشکی دهان- تشنگی
عوارض عوارض بر مادر: فشار خون بالا – سزارین – ابتلا به دیابت در آینده

عوارض بر جنین یا نوزاد: وزن بیش از حد در هنگام تولد که باعث سزارین می‌شود – تولد زودرس – مشکلات جدی تنفسی – قند خون پایین – مرده‌زایی – ابتلا به دیابت در آینده

علت بالا رفتن قند خون یا گلوکز خون در دوره بارداری
موارد ریسک بالای ابتلا شاخص توده بدنی بالاتر از 30 – بارداری قبلی با نوزاد بیش از 5/4 کیلو – سابقه دیابت بارداری در بارداری قبلی – سابقه خانوادگی – تعلق به یکی از نژادهای جنوب آسیا، سیاه، آفریقایی کارائیب و خاور میانه
روش‌های تشخیص آزمایش غربالگری در هفته 24 تا 28 بارداری – اگر زمینه وجود دارد در اولین ویزیت – دو آزمایش غربالگری: آزمایش اولیه چالش گلوکز، پیگیری تست تحمل گلوکز
روش‌های درمان تغییر سبک زندگی – کنترل قند خون – در صورت لزوم استفاده از دارو – فعالیت بدنی
داروها تغییر سبک زندگی – کنترل منظم قند خون – در صورت تأیید پزشک دارو خوراکی یا تزریق انسولین
آمار ایران 4/9 درصد در کشور

شاید بپسندید
نظر یا سوال خود را به اشتراک بگذارید

ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

مجله سلامت دکترساینا


دکترساینا