گفتگوهای من
نمی توانید صدا را گوش کنید؟ می توانید آن را بخوانید

علائم، عواقب، درمان و راه های پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 یا دیابت شیرین

با سلام دکتر امیر بهرامی احمدی پزشک متخصص دیابت و متابولیسم و از پزشکان مشاور دکتر ساینا هستم. با کمال افتخار با موضوع دیابت نوع 2 در خدمت شما هستم.

دیابت نوع دوم یا دیابت شیرین چیست؟

دیابت نوع دوم، که با عنوان دیابت شیرین نیز معروف است، در اثر اختلال در لوزالمعده و سلول ها بوجود می آید. در اثر این اختلال مقاومت بدن به انسولین تولید شده در لوزالمعده افزایش پیدا کرده و انسولین دیگر توانایی ورود به سلولها را نخواهد داشت. این بیماری معمولا در افراد مسن با شاخص توده ای (BMI) (ابزاری مناسب که سلامت وزن فرد با توجه به قد تخمین زده میشود) بالا ایجاد میشود.

چند نوع دیابت داریم؟

اگر بخواهیم به صورت کلی دیابت را دسته بندی کنیم. دیابت به سه دسته زیر تقسیم میشوند:

  • دیابت نوع اول
  • دیابت نوع دوم
  • دیابت بارداری

دیابت نوع اول چیست؟

در دیابت نوع اول، در سیستم بدن فرد مبتلا کاهش تولید انسولین را داریم. در این مدل از دیابت لوزالمعده انسولین لازم را تولید نمیکند. دلیل این کم کاری معمولا بخاطر اختلالات خود ایمنی است (سلولهای تولید کننده ی انسولین در لوزه المعده تخریب میشوند).

دیابت بارداری چیست؟

همانطور که از اسم این بیماری پیداست این مدل دیابت در دوران بارداری اتفاق میافتد و میتواند اثرات ناخوشایند و مضری بر سلامت جنین داشته باشد.

شایع ترین سن ابتلا به دیابت نوع 2

اولین موردی که برای هر کس ممکن است ایجاد سوال کند، این موضوع است که:

"شایع ترین سن ابتلا به دیابت شیرین یا دیابت نوع دوم چه سنی است؟"

ابتدا باید بدونیم که دیابت در هر سنی می تواند بروز پیدا کند. اما بروز آن در سنین میانسالی و پیری نسبت به جوانی شایع تر است. چون بیماری به تدریج خودش را نشان میدهد و نشانه های جزئی از خود نشان میدهد، در بسیاری از افراد نشانه های ابتلا به دیابت ناشناخته باقی می ماند و بسیاری از افراد اصلا متوجه نمیشوند که بیمار هستند.

چه کسانی بیشتر در معرض خطر ابتلا به دیابت نوع 2 هستند؟

در لیست زیر عوامل خطرساز (Risk Factor) بروز دیابت نوع 2 را معرفی کردیم،

1. سابقه خانوادگی دیابت؛

ژن و محیطی که ما کودکی و دوران زندگی را در آن میگذرانیم در بروز دیابت موثر است. اگر افراد درجه یک و حتی درجه دو خانواده ی ما، به دیابت شیرین مبتلا باشند، شانس ابتلا ما به دیابت را افزایش میدهند.

2. اضافه وزن و نرخ توزیع چربی بالا؛

هر چه توزیع چربی در بدن بیشتر باشد، مقاومت در مقابل انسولین نیز افزایش میابد،  و این باعث میشود در معرض ابتلا به دیابت نوع 2 قرار بگیریم.

3. سبک زندگی؛

بی تحرکی یکی از عوامل خطرساز در ابتلا به دیابت نوع 2 است. نشستن های طولانی و ورزش نکردن باعث افزایش ریسک ابتلا به دیابت نوع 2 میشود.

4. نژاد و رژیم غذایی؛

برخی نژادها و رژیم های غذایی خاص افراد را مستعد ابتلا به دیابت میکند. نژادهایی مثل اسپانیولی ها، سیاهپوستان، اهالی اهل هاوایی و برخی از آسیایی ها از نظر نژادی مستعد مبتلا شدن به دیابت هستند.

5. سن؛

محدوده ی سنی پر خطر برای ابتلا به دیابت از چهل و پنج سالگی حساب میشود. از این سن به بعد معمولا به صورت قابل توجهی شانس بروز دیابت نوع 2 بالا می رود. در این دوران از زندگی معمولا شانس مصرف مواد غذایی ناسالم و کاهش تحرک افزایش پیدا می کند یکی از عوامل این اتفاق در این سن، بازنشستگی است.

6. بارداری و زایمان؛

سوال اصلی در این قسمت این مساله است که:

"آیا ارتباطی بین دیابت نوع 2 و دیابت بارداری وجود دارد؟"

دیابت مادر در دوران بارداری نشانه ی هشداری است که بعد از بارداری و زایمان نوزاد، مادر میتواند در معرض دیابت نوع دوم قرار بگیرد. همچنین خانم هایی که نوزادانی بالای چهار کیلوگرم به دنیا می آورند شانس بالایی برای ابتلا به دیابت نوع 2 را در آینده دارند.

7. افراد مبتلا به پیش دیابت؛

همچنین کسانی که الان دچار پیش دیابت هستند، یعنی میزان ای ماس (A-Mos) بدنشان به حدود 6 رسیده و قند خونشان در محدوده 100 تا 125 است، در معرض ابتلا به دیابت نوع دوم هستند.

8. کم کاری تیروئید و حساسیت به گلوتن؛

عامل خطر بعدی کم کاری تیروئید و حساسیت به گلوتن (پروتئینی است که در گندم، جو و چاودار یافت می‌شود)، این دو عامل مواردی هستند که شانس ابتلا به دیابت نوع 2 را بالا میبرند.

9. کیست در تخمدان؛

همچنین در خانم هایی که در تخمدان های خود تعداد زیادی کیست دارند (سندرم PCO یا تخمدان های پلی کیستیک) شانس ابتلا به دیابت بارداری بیشتری میشود.

10. سکته مغزی، اختلالات پوستی و اختلال خواب؛

افرادی که سکته های مغزی، برخی اختلالات پوستی و در نهایت خواب ضعیف (کسانی که اختلال خواب دارند یا  بصورت شیفتی کار میکنند) داشتند، این افراد در معرض اکثر بیماری های مزمن و بخصوص دیابت قرار میگیرند.

علائم و نشانه های دیابت نوع 2 یا دیابت شیرین

در این قسمت قصد داریم به سوال:

"علائم و نشانه های ابتلا به دیابت نوع 2 چیست؟"

اولین علامت ابتلا به دیابت نوع دوم، احساس گرسنگی شدید و افزایش اشتها است. خشکی دهان، تشنگی شدید، تکرر ادرار و پر ادراری، بی حسی و سوزن سوزن شدن پاها، کاهش وزن بصورت غیر عادی، خستگی و بی حالی، بروز برخی مشکلات پوستی مثل ابتلا پشت سرهم به عفونت های قارچی و خشکی های پوستی (این مورد در دخترها شایع تر از پسرها است)، تاری دید و از دست دادن سطح هوشیاری از جمله علائمی است که در مبتلایان به دیابت دیده میشود.

تشخیص ابتلا به دیابت نوع 2 یا دیابت شیرین چگونه است؟

برای فرد این سوال بوجود می آید که:

"چجوری بفهمم دیابت نوع 2 دارم؟"

در پاسخ به این سوال باید بگویم که معمولا تشخیص ابتلا به دیابت نوع دوم پس از انجام سه آزمایش انجام میشود.

1.آزمایش قند خون ناشتا؛

اولین آزمایش برای تشخیص دیابت نوع 2، تست قند خون در زمان ناشتا (صبحانه نخورده) است. در این آزمایش بعد از هشت تا ده ساعت از خوردن غذا، در زمان ناشتا (پیش از حوردن صبحانه) باید قند خون خود را چک کنید. اگر قند خون شخص 126 میلیگرم در دسی لیتر  یا بالاتر باشد به عنوان دیابت شناخته میشود.

2.تست تحمل خوراکی گلوکز (Oral GTT

در این نوع آزمایش تشخیص دیابت نوع دوم نوشیدنی حاوی گلوکز به شخص داده میشود و پس از آن هر سی تا شصت دقیقه، به مدت سه ساعت، قند خون شخص بررسی میشود؛ اگر میزان گلوکز دو ساعت پس از مصرف وعده غذایی حاوی گلوکز به بالای 200 میلی گرم بر دسی لیتر برسه ، فرد به دیابت نوع 2 مبتلا است.

3.آزمایش هموگلوبین A1C (HbA1C)؛

 نوع سوم آزمایش تشخیص ابتلا به دیابت نوع 2، هموگلوبین A1C میباشد. این آزمایش قند سه ماهه ی افراد را چک میکند. در صورتیکه میزان هموگلوبین A1C (HbA1C) بالای 6.5 باشد میتوان تشخیص ابتلا به دیابت نوع دوم را داد.

نکاتی راجع به روش های تشخیص دیابت نوع 2

نکته مهمی که باید مد نظر قرار دهیم این است که چه قند خون ناشتا و چه تست هموگلوبین A1C اگر در محدوده ی دیابت قرار داشته باشند، احتیاج به تکرار آزمایش است و با یک آزمایش نمیتوان تشخیص ابتلا به دیابت نوع 2 داد.
تست قندی که به صورت تصادفی (Random) گرفته شود اگر بالای 200 میلی گرم بر دسی لیتر باشد به شرط اینکه علائم دیابتی که خدمتتون عرض کردم در فرد وجود داشته باشد، تشخیص دیابت را برای دکتر مسجل و قطعی میکند.

روش های درمان دیابت نوع دوم

درمان دیابت نوع 2 بصورت کلی به درمان های خوراکی، قرص های کنترل دیابت و درمان انسولین ختم میشود. قدم اول در درمان دیابت نوع 2 استفاده از متفورمین (Metformin) است.

استفاده از داروهای مختلف یکی دیگر از راه های درمان است. واضح است که هر دارو مزیت و معایب خاص خود را دارد و مشخصا مصرف دارو عوارضی نیز برای شخص مصرف کننده خواهد داشت. پزشک بنا به شرایط شما تصمیم می گیرد از کدام دسته ی دارویی برای فرد استفاده کند. برخی از این داروها افزایش دهنده تولید انسولین، برخی دیگر کاهنده ی مقاومت به انسولین در سلولهای بدن هستند و گروهی دیگر در روده ها تاثیرگذارند.
بصورت خلاصه فرآیندهای مختلفی در بیماری زا های (عامل تولید بیماری) دیابت وجود دارد که برای کنترل هر کدام داروی خاصی کشف و به تولید رسیده است و پزشک شما براساس مزیت هایی که هر کدام از این داروها برای شما دارد داروی مورد نیاز شما را تجویز میکند.

در بسیاری موارد کنترل قند فرد را نمیتوان با درمان های خوراکی ادامه داد در این صورت فرد باید تزریق انسولین را شروع کند. معمولا بعد از 10 تا 15 سال از شروع ابتلا به دیابت نوع دوم سلولهای بتای (β-cells) پانکراس کم کم قدرت ساخت انسولین درون زاد (منشاء‌ از درون اندام، بافت، یا سلول است) را از دست میدهند. و به همین خاطر پیشنهاد میکنم بیمارانی که بالای ده تا پانزده سال از شروع دیابت آنها گذشته است حتما از درمانهای انسولینی استفاده کنند.  نکته قابل توجه در درمان انسولین آن است که برنامه تزریق انسولین انواع مختلفی دارد، این برنامه درمانی بر اساس نیاز و شرایط شما و همچنین راهنما (Guideline) و پروتکل های بین المللی که وجود دارد برای شما شروع خواهد شد.

چه عواملی باعث تشدید احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 میشود؟

گزارشی توسط سازمان بهداشت جهانی (World Health Organization) در خصوص دیابت نوع 2 منتشر شده که نشان میدهد حدود 224 میلیون نفر در دنیا مبتلا به دیابت هستند، یعنی از هر 11 نفر 1 نفر به دیابت مبتلا است و متاسفانه سالانه حدود 7.5 میلیون نفر بر اثر دیابت فوت میکنند. سوالی که بر روی این آمار بوجود می آید این است که:

"چه عواملی باعث شده دیابت نوع دوم تا این حد شایع شود؟"

دلایل زیادی برای شیوع دیابت در این چند سال میتوان مطرح کرد از جمله این عوامل میتوان به تغییر در سبک زندگی (بی تحرکی، افزایش نرخ چاقی و اضافه وزن)، مصرف سیگار، افزایش استرس، شهرنشینی و مکانیزه شدن تمامی کارها اشاره کرد. بسیاری از این عوامل را با تغییر سبک الگوی زندگی (Life Style) و اصلاح رژیم غذایی میتوان از بین برد.

عوارض و عواقب دیابت نوع 2

یکی از جدی ترین دغدغه های افراد مبتلا به دیابت این سوال است:

"اگر دیابت به موقع تشخیص داده نشه و تحت کنترل نباشه چه تاثیراتی روی سلامتیم میذاره؟"

یکی از اصلی ترین و مهمترین تاثیرات دیابت نوع دوم روی چشم مبتلایان است. فرد می تواند به آب مروارید یا کدورت عدسی مبتلا شود که در دیابتی ها بسیار شایع است. از دیگر اختلالاتی که ممکن است در چشم افراد بوجود آید آسیب هایی است که به شبکیه چشم وارد میشود؛ این آسیب در اثر رسوب قند حادث میشود. اختلالات بوجود آمده در شبکیه به کاهش دید، تغییر میدان دید و حتی کوری ختم میشود.

مغز افراد دیابتی ممکن است دچار آسیب های جدی شود. در این حالت عروق مغزی افراد مبتلا دچار انسداد خواهد شد که امکان دارد موجب سکته های مغزی و یا عوارض متعدد مغزی در بیمار دیابتی شود.
همچنین در افراد دیابتی آمار سکته های قلبی هم 2 تا 4 برابر بیشتر از افرادی است که به دیابت مبتلا نیستند. دلیل این امر شایع بودن درگیر شدن عروق بزرگ و کوچک در دیابت است که باعث انسداد عروق و در نهایت تبدیل شدن یک پلاک (ضایعه ای که از چربی، کلسترول، کلسیم، وسایر مواد موجود درخون تشکیل می‌شود) به سکته و اختلالات قلبی عروقی است.

دیابت نوع دوم توانایی تاثیرگذاری بر روی کلیه ها را نیز دارد؛ دیابت نوع 2 باعث میشود کلیه ها وظیفه های ذاتی خود را نتوانند انجام دهند و از کلیه دفع پروتئین داشته باشیم. دفع پروتئین از کلیه بسیار خطرناک است و در نهایت منجر به نارسایی شدید کلیه میشود.

یکی دیگر از اعضای بدن که میتواند توسط دیابت نوع 2 تحت تاثیر قرار بگیرد، پوست است. دیابت نوع دوم عوارض مختلفی روی پوست ایجاد میکند، بعنوان مثال خشکی، تغییر ضخامت، کاهش تعریق و در نهایت ترک خوردن در پوست از جمله اختلالاتی است که میتواند در پوست ایجاد شود.

یکی دیگر از عوارض دیابت نوع 2 بوجود آمدن اختلالی به نام نروپاتی (Diabetic Neuropathy) است، در این اختلال دست و پاها دچار حالاتی مثل گزگز کردن و یا مورمور میشود. همچنین بی حسی، کرختی و سرد شدن از دیگر علائمی است که بیماران دیابتی معمولا از آن ها رنج میبرندآ.

روش های پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع دوم

یکی از مهمترین مفاهیم دیابت نوع 2 مبحث پیشگیری است. در این قسمت به سوال زیر پاسخ خواهم داد:

"چکار بکنم که به دیابت نوع 2 مبتلا نشوم؟"

برای اینکه احتمال ابتلا به دیابت نوع 2 را کاهش دهیم باید اصول و نکاتی را مد نظر قرار دهیم. در ادامه به تعدادی از روش های پیشگیری اشاره میکنیم.

1.حذف شکر و فرآورده های شیرین تصفیه شده

اولین نکته در رابطه با پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 حذف یا کاهش میزان شکر و فرآورده های شیرین تصفیه شده است. شکر و فراورده های شیرین تصفیه شده و فرآوری شده را تا حد امکان باید از رژیم غذایی حذف کنیم. مصرف شکر تصفیه شده ریسک ابتلا به دیابت نوع 2 را افزایش داده. برای کنترل مقدار قند خون با افزایش قند خون، تولید انسولین در بدن افزایش میابد ولی اگر مصرف شکر بصورت مداوم باشد حساسیت گیرنده ها به افزایش انسولین کم شده و در نتیجه انسولین به اندازه ی کافی در خون ترشح نمیشود و همین امر باعث میشود در دراز مدت شخص به دیابت مبتلا شود.

2.چربی سوزی و فعالیت بدنی روزانه

فعالیت های منظم روزانه برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 بسیار مفید است. یکی از نکات مهم در شکستن مقاومت انسولین سلولها، انجام فعالیت روزانه و چربی سوزی است. فعالیت بالای روزانه باعث کاهش میزان چربی خون شما و چربی های انباشته شده در بدن میشود و این میزان کاهش باعث شکسته شدن سطح مقاومت انسولین میشود.
اگر اضافه وزن دارید، باید با همکاری و مشاوره با متخصصین این رشته وزن خود را کاهش دهید و اضافه وزن خود را کنترل کنید تا مقاومت انسولین در بدنتان کم شود و به این ترتیب شانس بروز بیماری دیابت را کاهش دهید.

3.نوشیدن آب

راهکاری دیگر برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 نوشیدن مقدار زیادی آب در طول روز است. وقتی مواد غذایی حاوی قند بالا مصرف کنید با آب زیادی که می نوشید مقدار زیادی از این قند را دفع میکنید و اجازه نمیدهید که این قند در داخل  گردش خون به اندام های مختلف شما آسیب برساند.

4.ترک سیگار

مورد بسیار مهم دیگری که در پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 نقش بسزایی دارد، استعمال دخانیات است. پیشنهاد میکنم اگر سیگاری هستید یا فورا استعمال آن را قطع کنید و یا میزان مصرف خود را به حداقل مقدار ممکن برسانید. سیگار علاوه بر تاثیری که در ابتلا به دیابت نوع دوم میگذارد در ایجاد سرطانهای مختلف مثل ریه، مثانه و پروستات نیز موثر است. دود سیگار حتی اطرافیان غیر سیگاری در معرض دود (دود دست دوم) یا Passive Smoker را نیز تهدید میکند. شانس ابتلا به دیابت نوع دوم در افرادی که مستقیما سیگار مصرف نمیکنند ولی در معرض دود سیگار هستند (مثل اعضای خانواده ی افراد سیگاری) افزایش پیدا می کند. 

5.رژیم غذایی

یکی دیگر از راه های پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 داشتن یک رژیم غذایی استاندارد است. یادمان باشد رژیم غذایی پر از کربوهیدرات خطرناک است. مصرف زیاد برنج، نان، شیرینی و قند سفید در دراز مدت میزان قند داخل اندامها و ارگانهای بدن را افزایش داده و فرد را مستعد ابتلا به دیابت نوع 2 میکند. پیشنهاد من داشتن رژیم غذایی پر از فیبر است؛ اینگونه رژیم ها به کنترل و سالم ماندن دستگاه گوارش کمک شایانی میکنند.
همچنین غذاهای کنسرو شده، فرآوری شده و فست فودها باید تا حد ممکن از برنامه غذایی شما حذف شوند. چای و قهوه سطح قند خون را کاهش داده و میتواند به پیشگیری کمک کند.

6.مصرف ویتامین D

مصرف کافی ویتامین D برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 پیشنهاد میشود. اگر میزان ویتامین D بدنتان پایین باشد احتمال ابتلا به دیابت در بدن شما افزایش میابد.

7.ترکیبات گیاهی و طب سنتی

افرادی که در خطر ابتلا به دیابت هستند و در خانواده خود سابقه دیابت دارند برای پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 میتوانند از برخی ترکیبات گیاهی و سنتی، مثل زردچوبه (Curcuma) یا بربرین (Berberine) که در طب سنتی چین وجود دارد و برای کاهش کلسترول خون استفاده میشود، استفاده کنند.. استفاده از این گیاهان باعث افزایش فعالیت کنترلی بدن شده و نهایتا باعث جلوگیری از ابتلا به دیابت میشود.

8.خواب منظم و استرس

خواب بین 6 تا 8 ساعت همراه با کنترل شرایط دیگر به پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع 2 کمک میکند. معمولا خواب کمتر از پنج ساعت احتمال مبتلا شدن به بیماری های مزمن را افزایش میدهد.
در کنار این موارد باید به تاثیر استرس هم اشاره کنم. که کنترل استرس و کاهش استرس میتواند در کنترل قند خون و پیشگیری موثر باشد.

از دکتر امیر بهرامی احمدی چه سوالاتی باید در رابطه با دیابت نوع 2 بپرسم؟

برای دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی از دکتر امیر بهرامی احمدی راجع به دیابت نوع دوم از طریق گزینه دریافت مشاوره اقدام کنید.

برای مشاوره بهتر میتوانید از لیست سوال های زیر استفاده کنید: 

  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای تشخیص علائم و نشانه های ابتلا به دیابت نوع 2
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به رژیم غذایی مناسب دیابت نوع 2
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به دیابت و بارداری
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به عوارض و عواقب دیابت نوع دوم
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به آزمایش های دیابت نوع 2
  • و دیگر دل مشغولی های مربوط به دیابت

دکتر امیر بهرامی احمدی، عمومی هستم اگر در این زمینه سوالی دارید میتوانم .به شما مشاوره دهم

سوال خود را بنویسید ...
دکتر امیر بهرامی احمدی