علائم،-عوارض،-درمان-دیابت-نوع-یک---دانستنی-های-سلامت---دکتر-امیر-بهرامی-احمدی---دکتر-ساینا

علائم، عواقب، درمان و راه های پیشگیری از ابتلا به دیابت نوع ۱

16 روز قبل خواندن 10 دقیقه

 با سلام و احترام دکتر امیر بهرامی احمدی، پزشک دیابت و دکتری تخصصی در حوزه پژوهش و فن آوری در پزشکی از دانشگاه علوم پزشکی ایران و از پزشکان مشاور دکتر ساینا هستم.

دیابت نوع یک چیست؟

دیابت نوع یک، نوعی از بیماری دیابت است که در آن دستگاه ایمنی بدن سلول های بتا لوزالمعده (β-cells) را تخریب کرده؛ وظیفه اصلی این سلول ها ترشح انسولین است، با تخریب این سلول ها قند خون این افراد بالا میرود. آسیبی که به لوزالمعده وارد شده باعث میشود که تولید انسولین در بدن کاهش پیدا کند.

وظیفه انسولین چیست؟

انسولین هورمونی است که وظیفه تسهیل انتقال قند های هموگلوکز (Homa glucose) به بافت های بدن را برعهده دارد. در نتیجه فعالیت انسولین، سلول ها می توانند از قندی که به عنوان منبع انرژی وارد بدن شده استفاده کنند. آسیب هایی که در دیابت نوع یک به سلول های بتا وارد میشود باعث اختلال در این فرآیند میشود. در اثر نابودی سلول های بتا، گلوکز وارد سلول ها نشده و در خون باقی میماند و دیابت نوع یک شکل میگیرد.

علائم ابتلا به دیابت نوع یک چیست؟

اگر قند یا گلوکز در خون بماند و وارد سلول ها نشود تبعات مختلفی برای فرد دارد. اولین اتفاق کم شدن آب بدن است؛ زمانیکه قند اضافی در خون جمع شود، نیاز به دفع ادرار بیشتر میشود. ادرار زیاد راهکاری است که بدن برای دفع قند اضافه انتخاب می کند، این مساله در طول زمان باعث خشکی پوست و کم آبی میشود.

از طرفی دیگر به همراه دفع گلوکز یا مواد قندی، مقدار زیادی از مواد دارای کالری هم از دست میدهیم. به این خاطر بیشتر افرادی که قندشان بالا است، لاغر شده و دچار کاهش وزن می شوند. همچنین کم آبی (Dehydration) هم می تواند در کاهش وزنشان موثر باشد.

مسئله ی بعد بحث کتواسیدوز دیابت (Diabetic ketoacidosis) است . وقتی که بدن برای تامین انرژی، قند کافی دریافت نکند، مجبور است سلول های چربی را برای مصرف انرژی بشکند. در اثر شکستن سلول های چربی ترکیبات شیمیایی بنام کتون (Ketone) آزاد می شود. اگر این کتون ها در بدن انباشته شوند می توانند باعث مبتلا شدن فرد به کتواسیدز شوند. کتواسیدز هم بدن فرد را دچار کم آبی کرده و باعث بوجود آمدن اسید در بدن میشود؛ در صورتیکه فرد به کتوزاسید مبتلا شود و درمان به موقع صورت نپذیرد، توانایی ایجاد خطرات جدی مثل مرگ را بهمراه دارد.

عوارض دیابت نوع یک چیست؟

قند خون بالا، به صورت آهسته و آرام آرام بر اعصاب، رگ های خونی، چشم، و سیستم قلب و عروق تاثیر میگذارد، و بر کلیه ها، و قلب آسیب برساند. همچنین قند خون بالا توانایی ایجاد تصلب شرایین را دارد؛ تصلب شرایین در واقع زمینه سازه ایجاد سکته های مغزی و حمله های قلبی است.

چه کسانی پتانسیل بالایی برای مبتلا شدن به دیابت نوع یک را دارند؟

دیابت نوع یک، بیماری نادری محسوب میشود. 5 درصد از کل بیماران دیابتی مبتلا به نوع یک هستند. دیابت نوع یک بین سفید پوست ها شیوع بیشتری دارد، میزان ابتلا در مرد و زن تقریبا برابر است. بیشتر در سنین کمتر از 20 سالگی شروع میشود، ولی ممکن است در هر سنی بروز کند.

علل مبتلا شدن به دیابت نوع یک چیست؟

در حال حاضر مشخص نیست دقیقا علت ابتلا به دیابت نوع یک چیست؛ به نظر میرسد ژن هایی در بروز این نوع دیابت نقش دارند. بعضی از عوامل محیطی مثل ویروس ها وآلودگی ها باعث فعال شدن این نوع ژن ها میشوند. این ژن ها به صورت آبشاری بقیه مراحل را طی میکنند و اتوآنتی ‌بادی هایی را بر علیه سلول های بتا در خون تولید میکنند که تخریب سلول های بتا را به دنبال دارد .
بیماری های که فرد را دچار اختلالات خود ایمنی میکنند، همچون پی سی و گریوز (Graves) هم میتوانند به ایجاد دیابت تایپ یک کمک کنند.

علائم ابتلا به دیابت نوع یک چیست؟

علائمی که در افراد ممکن است ظاهر شود خفیف است و معمولا تشدید هم میشوند؛ در ادامه لیستی از علائمی که ممکن است در فرد ایجاد شود، آماده کردیم.

  • تشنگی و گرسنگی های شدید بخصوص بعد از غذا خوردن؛
  • خشکی دهان؛
  • حالت تهوع و استفراغ؛
  • درد های شکمی؛
  • تکرر ادرار؛
  • کاهش وزن بدون هیچ دلیل خاصی؛ یعنی فرد مشکل بی اشتهایی به غذا ندارد و به اندازه کافی غذا میخورد ولی وزن بالا نمیرود؛
  • احساس ضعف و خستگی؛
  • تاری دید؛
  • تنفس های سخت و سنگین؛
  • عفونت مداوم در پوست دستگاه ادراری (واژن)؛
  • لرزش و گیجی
  • تنفس های سریع

این عوامل میتوانند مطرح کننده احتمال ابتلا به دیابت نوع یک باشند.

روش های تشخیص دیابت نوع یک

برای تشخیص دیابت نوع یک معمولا میزان قند خون اندازه گیری می شود و ادرار مورد آزمایش قرار میگیرد. در حال حاضر برای تشخیص دیابت نوع یک راه دقیقی وجود ندارد و معمولا تشخیص بر اساس بالا بودن میزان قند خون در کنار وجود آنتی بادی های ضد انسولین، بالا بودن مقدار انسولین خون و سن فرد است.

راه های درمان دیابت نوع یک

بسیاری از افرادی که به دیابت نوع یک مبتلا هستند عمر طولانی و سالمی دارند. کلید حفظ سلامتی مبتلایان به دیابت حفظ قند خون در محدوده نرمال است. قند خون باید مرتب اندازه گیری شود تا دکتر بتواند اصلاحات لازم بر میزان انسولین تزریقی، رژیم غذایی و فعالیت بدنی فرد را اعمال کند؛ در نهایت این اصلاحات باعث میشود تا میزان قند خون فرد در محدوده نرمال قرار بگیرد.

نکاتی راجع به انسولین برای بیماران دیابتی نوع یک

اصل کلی درمان و کنترل قند در تمام افراد مبتلا به دیابت تایپ یک تزریق انسولین است. وقتی پزشک درباره انسولین صحبت میکند، سه تا نکته را به شما یادآوری می کند:

  1. زمان شروع اثر؛ مدت زمانی که طول میکشد تا انسولین وارد جریان خون شده و شروع به کاهش قند کند.
  2. زمان اوج اثر؛ یعنی زمانی که انسولین حداکثر قدرت خود را در کاهش قند خون دارد.
  3. مدت زمان اثر؛ مدت زمان اثرگذاری انسولین، که پس از ورود به بدن باقی میماند.

انواع انسولین دیابت نوع یک

یکی از مدل های انسولین، انسولینی است به نام انسولین سریع الاثر؛  که معمولا 15 دقیقه بعد از تزریق اثر آن شروع میشود. اوج اثر این نوع انسولین حدود یکساعت پس از تزریق است، دو الی سه ساعت بعد از تزریق اثر آن شروع به کاهش میکند.

دیگر مدل انسولین، انسولین رگولار (Regular) یا کوتاه اثر نام دارد. معمولا حدود نیم ساعت پس از تزریق، اثر آن شروع میشود؛ دو تا سه ساعت بعد از تزریق به اوج اثر میرسد و پس از سه تا شش ساعت اثر آن کاهش میابد.

نوع سوم انسولین ها، انسولین های با اثر متوسط است؛ این نوع انسولین برای اثربخشی به دو تا چهار ساعت زمان نیاز دارد. اوج اثر 4 تا 12 ساعت پس از تزریق است و معمولا بمدت 12 تا 18 ساعت در خون باقی میماند.

 چهارمین مدل از انسولین ها، انسولین با اثر طولانی مدت است. دوره اثر دهی این مدل 24 ساعت یا حتی بیشتر است. معمولا تزریقات را در ابتدا با یک شوک شروع میکنند، بعضی وقت ها با تزریق دو نوع انسولین، کوتاه اثر و بلند اثر درمان را شروع میکنند.

در نسل گذشته انسولین ها، بیشتر انسولین ها را داخل ویال نگه میداشتند، سپس با سر سوزن سرنگ مقداری که میخواستند را به داخل سرنگ کشیده و تزریق را انجام میدادند. اما جدیدا این روش جای خود را به استفاده از انسولین های قلمی داده است. در این مدل مقدار مشخصی انسولین داخل یک قلم دارای پمپ جا داده شده است؛ برای تزریق در انسولین های قلمی، میزان انسولین تزریقی را تنظیم کرده سپس سر سوزن را در بدنتان فرو کرده و با فشار دادن دکمه انتهایی قلم، انسولین لازم را به بدن تزریق میکنیم.

سبک زندگی یک فرد مبتلا به دیابت نوع یک باید چگونه باشد؟

یکی از بایدها و الزامات برای افرادی که به دیابت تایپ یک دچار هستند، ورزش است . ورزش برای درمان دیابت نوع یک کاملا ضروری است. اما این نکته را نباید فراموش کنید که وقتی به دیابت نوع یک مبتلا هستید برای ورزش کردن اصولی را باید رعایت کنید.
شما باید توازنی میان میزان انسولین تزریقی، میزان مصرف غذای روزانه و فعالیت فیزیکی برقرار کنید؛ این توازن را زمانی میتوانید برقرار کنید که از سیستم بدنتان اطلاعات کافی داشته باشید. آنچه باید مد نظر قرار دهید میزان قند خون قبل، بعد و حین ورزش است، پس این مقادیر را باید اندازه بگیرید تا میزان تاثیر فعالیت فیزیکی بر قند خونتان مشخص شود.

عواملی که باعث افزایش میزان قند خون میشوند را از خود دور کنید؛ روزهایی که در حال انجام ورزش هستید، همراه خود میان وعده ای کوچک متشکل از کربوهیدرات داشته باشید تا یکدفعه دچار افت قند نشوید.
بعضی از غذاها روی قند خون تاثیرگذار هستند؛ شما بعنوان یک دیابتی باید راجع به چیستی کربوهیدرات ها بدانید و مهمتر از آن باید راجع به میزانی که مجاز به مصرف این مواد هستید اطلاعات داشته باشید.

اگر دیابت نوع یک درمان نشود چه اتفاقی میافتد؟

در صورتی که دیابت نوع یک به خوبی درمان نشود، مشکلاتی برای شخص بوجود خواهد آمد؛

عوارض دیابت نوع یک

یکی از آن ها رتینوپاتی ‌(retinopathy) یا همان اختلال شبکه چشم است؛ این بیماری در 80 درصد افراد بزرگسالی که 15 سال از بازه ابتلا به دیابتشان گذشته است ایجاد میشود، بروز رتینوپاتی قبل از سن بلوغ نادر است. برای پیشگیری از رتینوپاتی باید قند خون، فشار خون، کلسترول و تری گلیسیرید خون در بازه نرمال حفظ شود.

مورد دوم که ممکن است برای شما ایجاد خطر کند،آسیب کلیوی است. 20 تا 30 درصد افرادی که دیابت تایپ یک دارند آسیب های کلیوی یا نفروپاتی دیابتی پیدا میکنند؛ احتمال بروز نفروپاتی دیابتی با گذشت زمان افزایش پیدا میکنه، 15 تا 20 ساعت پس از مبتلا شدن به دیابت نوع یک علائم این آسیب های کلیوی ظهور میکند. در صورت بی توجهی، بیماری جدی تری مثل نارسایی کلیه هم میتواند در ادامه همراه نفروپاتی ظهور پیدا کند.

گردش خون ضعیف و آسیب های عصبی یکی دیگر از عوارض عدم درمان صحیح دیابت نوع یک است. اعصابی که به وسیله ی سرخرگ آسیب دیدند باعث کاهش میزان خون رسانی و حس در پاها شده و احتمال آسیب خزنده را افزایش میدهند. این مسئله را باید کاملا جدی گرفت.

جمع بندی مقاله آشنایی با دیابت نوع یک

  1. دیابت تایپ یک به طور خلاصه در اثر اختلال و تخریب سلول های بتا لوزالمعده یا پانکراس در اثر عامل ایجاد کننده یا پاسخ ایمنی ایجاد میشود.
  2. درمان دیابت تایپ یک فقط با انسولین است.
  3. وجود انسولین برای درمان دیابت نوع یک میتواند جلوی خیلی از عوارض را بگیرد.

 

از دکتر امیر بهرامی احمدی چه سوالاتی باید در رابطه با دیابت نوع یک بپرسم؟

برای دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی از دکتر امیر بهرامی احمدی راجع به دیابت نوع یک از طریق گزینه دریافت مشاوره اقدام کنید.

برای مشاوره بهتر میتوانید از لیست سوال های زیر استفاده کنید: 

  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای تشخیص درجه و وخامت دیابت نوع یک
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به رژیم غذایی دیابت تایپ یک
  •  مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به برنامه ورزشی مخصوص دیابت نوع یک 
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای تشخیص بیماری هایی مثل رتینوپاتی، نفروپاتی و گردش خون ضعیف
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به انتخاب نوع انسولین  
  • و دیگر مسائل مربوط به دیابت تایپ یک
9 نفر این مطلب را پسندیده اند
مطالب مرتبط
مجوز ها و تاییدیه ها