دیابت چیست؟ | علت دیابت، علائم دیابت، عوارض و تشخیص دیابت

دیابت چیست؟ | علت دیابت، علائم دیابت، عوارض و تشخیص دیابت

تأیید شده توسط تیم پزشکی دکتر ساینا
تأیید شده توسط تیم پزشکی دکتر ساینا دریافت مشاوره آنلاین

همه با دیابت (Diabetes) کم‌و‌بیش آشنا هستیم و می‌دانیم که دیابت زمانی رخ می‌دهد که بدن قادر به تولید انسولین نیست. متاسفانه در حال حاضر در دنیا بیش از 422 میلیون نفر مبتلا به دیابت هستند.  به دلیل افزایش روزافزون بیماری دیابت در ایران و جهان، شناختن علائم اولیه دیابت از اهمیت بسیار بالایی برخوردار است.

در این مطلب از مجله سلامت دکتر ساینا قصد داریم شما را به‌طور کامل با بیماری دیابت، انواع و عوارض دیابت آشنا کنیم. پس با ما همراه شوید.

 

دیابت چیست؟

همانطور که اشاره کردیم دیابت زمانی رخ می‌دهد که بدن قادر نیست انسولین (Insulin) بسازد یا از انسولین موجود به‌درستی استفاده کند. هورمون انسولین از طریق لوزالمعده تولید می‌شود و قند خون را کنترل می‌کند. هرگونه اختلال در روند تولید این هورمون توسط لوزالمعده باعث ایجاد انواع دیابت می‌شود. در ادامه با این مطلب بیشتر آشنا خواهید شد.

دیابت شیرین چیست؟

دیابت قندی یا دیابت شیرین مانع استفاده صحیح بدن از انرژی مواد غذایی مصرفی می‌شود. دیابت شیرین در یکی از شرایط زیر رخ می‌دهد:

  • لوزالمعده انسولین را (که توسط سلول‌های بتای آن تولید شده و قرار است به سوخت قند کمک کند) به‌مقدار کمی تولید کرده و یا به هیچ وجه انسولین تولید نمی‌کند.
  • لوزالمعده انسولین تولید می‌کند، اما انسولین ساخته‌شده آن‌طور که باید مؤثر نیست و کار نمی‌کند. این حالت «مقاومت به انسولین» نامیده می‌شود.

بدن ما از میلیون‌ها میلیون سلول تشکیل شده است. ساده بگوییم: سلول‌ها برای تولید انرژی به غذا احتیاج دارند. با خوردن یا نوشیدن، مقدار زیادی از غذای شما به یک قند ساده به نام گلوکز تجزیه می‌شود. گلوکز انرژی مورد نیاز بدن شما را برای فعالیت‌های روزمره تأمین می‌کند.

رگ‌های خونی و خون بزرگراه‌هایی هستند که قند را از جایی که در آن گرفته می‌شود (معده) یا تولید می‌شود (در کبد) به سلول‌هایی که در آن‌ها استفاده می شود (عضلات) یا به محل ذخیره (چربی‌ها) منتقل می‌کنند. قند به خودی خود قادر به ورود به سلول نیست. لوزالمعده انسولین را در خون آزاد می‌کند و انسولین مثل یک «کلید» باعث ورود قند به داخل سلول برای تامین انرژی می‌شود.

علائم دیابت چیست انواع دیابت بیماری دیابت

وقتی قند از جریان خون خارج و وارد سلول‌ها می‌شود سطح قند خون کاهش می‌یابد. بدون وجود انسولین در نقش کلید، قند نمی‌تواند برای تامین انرژی وارد سلول‌های بدن شود. در این حالت اصطلاح گیرنده انسولین معیوب است و در نتیجه قند خون نمی‌تواند وارد سلول شود و داخل رگ‌های خونی باقی می‌ماند. این امر باعث افزایش قند خون می‌شود و «هایپرگلیسمی» (قند خون بالا) نامیده می‌شود.

تا اینجا فهمیدیم که دیابت در اثر اختلال در سیستم تبدیل قندِ مواد غذایی به انرژیِ موردنیاز بدن ایجاد می‌شود. در ادامه علائم دیابت را شرح می‌دهیم.

 

مهمترین علائم دیابت چیست؟

به‌طور معمول، علائم زیر در بیماران دیابتی دیده می‌شود. البته در برخی افراد نشانه های دیابت آن‌قدر علائم دیابت خفیف است که مورد توجه قرار نمی‌گیرد.

رایج‌ترین علائم دیابت عبارتند از:

  • تکرر ادرار
  • احساس تشنگی شدید
  • احساس گرسنگی شدید - حتی اگر غذا خورده باشید
  • خستگی مفرط
  • تاری دید
  • بریدگی‌ها / کبودی‌هایی که دیر بهبود می‌یابند
  • کاهش وزن - حتی اگر بیشتر از قبل غذا می‌خورید (نوع 1)
  • سوزن سوزن شدن، درد یا بی‌حسی دست و پا (نوع 2)
  • عفونت‌های مکرر، مانند عفونت لثه یا عفونت‌های پوستی و عفونت‌های واژن
  • عفونت مکرر قارچی واژن یا عفونت ادراری

لازم به ذکر است که هریک از این علائم به‌تنهایی نشان دهنده دیابت نیست. اما بهتر است در صورت مشاهده یک یا چند مورد از علائم ذکر شده حتما با یک متخصص مشورت کنید تا مورد معاینه تخصصی قرار بگیرید. چنانچه امکان مراجعه حضوری را ندارید می‌توانید بر روی لینک زیر کلیک کنید و از بهترین متخصص غدد و گوارش مشاوره آنلاین یا تلفنی دریافت کنید.

همین حالا از بهترین متخصص غدد و گوارش مشاوره بگیرید :

شایع‌ترین انواع دیابت  

نوع 1

این نوع از بیماری دیابت «دیابت وابسته به انسولین» نیز نامیده می‌شود. به دلیل بروز و شروع آن در دوران کودکی قبلاً به آن دیابت نوجوانی یا جوانی می‌گفتند.

این دیابت یک بیماری خود ایمنی است و زمانی رخ می‌دهد که بدن شما با پادتن به لوزالمعده خود حمله ‌کرده و در نتیجه لوزالمعده آسیب دیده و انسولین نمی‌سازد. عموماً در این نوع دیابت برای جبران نیاز به تزریق انسولین است.

ممکن است ژن‌های شما مسئول ایجاد این نوع دیابت باشند و یا این حالت به دلیل مشکلات سلول‌های سازنده انسولین درلوزالمعده رخ دهد.

فرق دیابت نوع یک و دو انواع دیابت تفاوت دیابت یک و دو

نوع دوم

 این نوع دیابت قبلاً دیابت غیر وابسته به انسولین یا دیابت بزرگسالان نامیده می‌شد. اما در طی 20 سال گذشته به دلیل اضافه وزن یا چاقی، این مورد در کودکان و نوجوانان نیز مرسوم شده است. حدود 90٪ افراد دیابتی این نوع از دیابت را دارند.

معمولاً لوزالمعده شما مقداری انسولین تولید می‌کند. اما وقتی شما درگیر این نوع دیابت هستید، یا میزان انسولین کافی نیست یا بدن شما آن‌طور که باید از آن استفاده نمی‌کند. هنگامی که سلول‌های شما به انسولین پاسخ نمی‌دهند، معمولاً در سلول‌های چربی، کبد و سلول‌های عضلات مقاومت به انسولین اتفاق می‌افتد و در این حالت است که نیاز به دارو از جمله انواع قرص و یا تزریق انسولین پیش می‌آید.

 چاقی یکی از عوامل زمینه ساز ابتلا به دیابت نوع 2 است که ممکن است باعث مقاومت به انسولین شود. برای پیشگیری از ابتلا به این نوع دیابت سعی کنید وزن خود را در محدوده‌ی طبیعی نگه دارید.

 

بارداری

معمولاً بارداری نوعی مقاومت به انسولین ایجاد می‌کند. اغلب پزشکان آن را در اواسط یا اواخر بارداری تشخیص می‌دهند. از آن‌جا که قند خون مادر از طریق جفت به نوزاد منتقل می‌شود، برای محافظت از رشد و نمو کودک کنترل دیابت در این مدت از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است.

ابتلا به این وضعیت در 2٪ تا 10٪ بارداری‌ها توسط پزشکان گزارش می‌شود. این شرایط بهطور معمول پس از زایمان از بین می‌رود، اما 10 درصد از زنانی که طی بارداری مبتلا می‌شوند، برای هفته‌ها یا حتی سال‌ها بعد به این بیماری دچار می‌گردند.

علت بیماری دیابت چیست؟

همان‌طور که پیش از این توضیح دادیم تولید ناکافی انسولین (به‌طور کامل یا به نسبت نیاز‌های بدن)، تولید انسولین ناکارآمد (که غیر معمول است) یا ناتوانایی سلول‌ها در استفاده صحیح و مؤثر از انسولین، منجر به افزایش قند خون و دیابت می‌شود. البته علت دیابت تقریباً نامشخص است؛ ما فقط می‌دانیم که طی چه مکانیزیمی علائم دیابت بروز می‌کنند.

بیماری دیابت چیست علائم اولیه دیابت دیابت چیست و انواع آن

علت دیابت (نوع اول)

برای نوع اول می‌دانیم که سیستم ایمنی - که باید به ویروس‌ها و میکروب‌ها حمله کند- به‌اشتباه به سلول‌های تولیدکننده انسولین در لوزالمعده حمله می‌کند. در نتیجه انسولین که قرار بود قند خون را به سلول‌ها ببرد یا تولید نشده یا ناکافی است. به همین دلیل قند داخل خون شما می‌ماند. اما مشخص نیست چرا سیستم ایمنی شما چنین رفتاری را نشان می‌دهد. افزایش وزن دلیل این نوع دیابت نیست.

علت دیابت (نوع دوم)

در دومین نوع دیابت (‌پیش‌دیابت که به دیابت نوع دوم ختم می‌شود) سلول‌ها نسبت به انسولین مقاوم می‌شوند و لوزالمعده نمی‌تواند از پس این مقاومت برآید و به‌اندازه انسولین تولید کند. عوامل ژنتیکی و برخی از عوامل محیطی را در ابتلا به این بیماری دخیل می‌دانند. افزایش وزن از دلایل ابتلا به دیابت نوع یک نیست.

مرض شکر مرض قند علائم دیابت

علت دیابت (بارداری)

در زمان بارداری نیز هورمون‌هایی برای حفظ شرایط مناسب بارداری در بدن ترشح می‌شود که این مقاومت به انسولین را دشوارتر می‌کند. طبیعتاً لوزالمعده تمام تلاش خود را برای تولید میزان کافی انسولین انجام می‌دهد اما ممکن است نتواند به‌اندازه تولید شود؛ نتیجه اینکه قند در خون فرد مبتلا به این نوع دیابت بالا می‌رود.

چه کسانی در معرض دیابت قرار دارند؟

عوامل خطرساز نوع اول دیابت به‌خوبی نوع دوم آن شناخته نشده‌اند. سابقه خانوادگی یک عامل خطر شناخته شده برای این نوع دیابت است. سایر عوامل خطر می‌تواند شامل برخی از عفونت‌ها یا بیماری‌های لوزالمعده باشد.

 اما در ابتلا به نوع دوم و پیش ‌دیابت عوامل خطر بسیاری دخیل هستند. موارد زیر می‌توانند خطر ابتلا به این نوع دیابت را افزایش دهند:

  • چاقی یا اضافه وزن
  • فشار خون بالا، افزایش سطح تری‌گلیسیرید و سطح پایین کلسترول خوب (HDL)
  • شیوه زندگی کم‌تحرک
  • سابقه خانوادگی، افزایش سن
  • سندرم تخمدان پلی‌کیستی(پلی کیستیک صحیح تر است)
  • اختلال تحمل گلوکز
  • مقاومت به انسولین
  •  ابتلا به دیابت در دوران بارداری

خوشبختانه شایع‌ترین نوع دیابت (دومین نوع) با کنترل سبک زندگی قابل‌مدیریت است. برای اطلاعات بیشتر به مقاله دیابت نوع 2 از دکتر ساینا رجوع کنید.

نشانه دیابت عوارض دیابت خطرات دیابت علائم دیابت

عوارض دیابت که بیماران دیابتی را تهدید می‌کند؟

قند خون بالا به اندام‌ها و بافت‌های بدن آسیب می‌رساند. هر چقدر قند خون شما بالاتر باشد و هرچه سابقه ابتلای شما به این بیماری طولانی‌تر باشد عوارض بیشتری ظهور پیدا می‌کنند.

عوارض مرتبط با بیماری دیابت عبارتند از:

  • بیماری قلبی، حمله قلبی و سکته مغزی
  • نوروپاتی (حساسیت اعصاب محیطی)
  • نفروپاتی (مشکلات کلیوی)
  • رتینوپاتی و کاهش بینایی
  • از دست دادن شنوایی
  • آسیب به پا از جمله عفونت‌ها و زخم‌هایی که بهبود نمی‌یابند
  • بیماری‌های پوستی مانند عفونت‌های باکتریایی و قارچی
  • افسردگی
  • زوال عقل
  • کتواسیدوز دیابتی (تجمع کتون‌ها و اسیدی شدن خون)
 

کتواسیدوز دیابتی چیست؟

کتواسیدوز دیابتی (DKA) یک بیماری جدی است که می‌تواند منجر به کمای دیابتی (بیهوشی برای مدت طولانی) یا حتی مرگ شود.

هنگامی که سلول‌های شما گلوکز مورد نیاز برای تولید انرژی را دریافت نمی‌کنند بدن شما شروع به سوزاندن چربی برای تولید انرژی می‌کند که باعث تولید کتون می‌شود. وقتی کتون‌ها در خون جمع می شوند، آن را اسیدی می‌کنند. وجود کتون‌ها یک علامت هشدار دهنده برای دیابت کنترلنشده یا بیماری شما هستند.[1]

فراموش نکنید کتواسیدوز دیابتی درمان‌نشده می‌تواند کشنده باشد. در صورت مشاهده علائمی مانند تشنگی بیش از حد، ضعف وخستگی زیاد، درد شکم، تنفس با بوی میوه یا استون، تهوع و استفراغ، تنگی نفس فورا به پزشک متخصص مراجعه کنید.

 

چرا خطر ابتلا به عفونت در بیماران دیابتی بالا می‌رود؟

از آنجا که قند خون بالا سیستم دفاعی بدن را تضعیف می‌کند افراد دیابتی مستعد ابتلا به عفونت هستند. به‌علاوه برخی از مسائل ایجادشده توسط دیابت مانند آسیب عصبی و کاهش جریان خون در اندام‌ها، بدن را مستعد ابتلا به عفونت می‌کند.

هنگامی که به دیابت مبتلا هستید بهخصوص در معرض عفونت‌های پا، عفونت‌های قارچی، عفونتهای دستگاه ادراری و عفونت‌های محل جراحی هستید. همچنین در افراد دیابتی سلول‌های قارچی (Candida albicans) به احتمال زیاد تمایل به تجمع در غشای مخاطی (به عنوان مثال دهان، واژن، بینی) دارند. در نتیجه این سلول‌های قارچی در عملکرد طبیعی گلبول‌های سفید خون در مبارزه با عفونت‌ها تداخل ایجاد می‌کنند. با اختلال ایجادشده، سلول قارچی می‌تواند به‌راحتی تکثیر شده و باعث تولید عفونت‌های قارچی شود و سطح بالای قند خون به این روند کمک می‌کند.

علائم دیابت نشانه های دیابت عوارض دیابت

اغلب افراد دیابتی جریان خون پایینی در اندام‌ها دارند. با جریان خون کمتر، بدن کمتر قادر به بسیج سیستم دفاعی و ایجاد ایمنی طبیعی و جابجایی مواد مغذی‌ای است که منجر به افزایش توانایی بدن برای مبارزه با عفونت و بهبودی بدن می‌شود.

هنگام بروز عفونت به دلیل ضعف ایمنی ناشی از دیابت سیستم ایمنی افراد مبتلا به دیابت بیش از فرد عادی تحت تأثیر منفی قرار می‌گیرد. مطالعات نشان داده است که حتی کسانی که دیابت خفیف دارند نیز تأثیرات شدید ناشی از عفونت را تجربه می‌کنند. 

توجه و مراقبت از پاها در بیماران دیابتی بسیار مهم است. افراد مبتلا به دیابت باید کفش استاندارد بپوشند و روزانه پاهای خود را از نظر هرگونه زخم، تاول، قرمزی و التهاب بررسی و در صورت نیاز با پزشک مشورت کنند.

 

چگونه بفهمیم دیابت داریم؟

تشخیص دیابت با آزمایش قند خون ناشتا یا آزمایش خون «ای‌وان‌سی» (که تحت عنوان آزمایش هموگلوبین گلیکولیزه شناخته می‌شود) صورت می‌گیرد. آزمایش قند خون ناشتا پس از آن که فرد حداقل برای 8 ساعت چیزی نخورده یا ننوشیده باشد انجام می‌شود. قند خون ناشتا طبیعی کمتر از 100 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (5.6 میلی مول در لیتر) است. برای آزمایش خون «ای‌وان‌سی» لازم نیست ناشتا باشید.

تست دیابت عوامل دیابت عوارض دیابت علائم دیابت علائم اولیه دیابت دیابت شیرین

انواع تست دیابت

بیماری دیابت با یکی از موارد زیر تشخیص داده می‌شود:

  • سطح قند خون ناشتای شما برابر یا بیشتر از 126 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (7 میلی‌مول در لیتر) است.
  • شما دو آزمایش قند خون به‌صورت اتفاقی انتخاب شده با علائم دارید که قند بیش از 200 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (11.1 میلی‌مول در لیتر) را نشان می‌دهد.
  • شما یک تست تحمل گلوکز خوراکی دارید که قند بیش از 200 میلی‌گرم در دسی‌لیتر (11.1 میلی مول در لیتر) دارد.
  • تست «ای‌وان‌سی» شما در دو روز جداگانه بیشتر از 6.5 درصد است. تست «ای‌وان‌سی» باید در آزمایشگاه با استفاده از روشی که توسط برنامه ملی استاندارد گلیکوهموگلوبین (NGSP) تایید شده و به روش استاندارد شده آزمایش کنترل دیابت و عوارض آن (DCCT) انجام شود.
نوع تست دیابت طبیعی پیش دیابت دیابت
قند خون ناشتا کمتر از 100 125-100 126 یا بالاتر
قند خون اتفاق (هر زمان) کمتر از 140 199-140 200 یا بالاتر
تست «ای‌وان‌سی» کمتر از 5.7% 5.7 - 6.4% 6.5% یا بالاتر

 

کلام آخر دکتر ساینا درباره دیابت

دیابت افراد زیادی را در طول زندگی‌شان درگیر خود می‌سازد؛ اما با اطلاع از دیابت، علائم دیابت و عوارض آن می‌توان آگاهانه با آن مواجه شد؛ چرا که کنترل دیابت ساده‌ترین و کم‌هزینه‌ترین روش مواجهه با آن است. علاوه ‌بر کسانی که سابقه خانوادگی ابتلا به بیماری دیابت را دارند (به‌عنوان مهم‌ترین عامل خطرساز، افراد سالم نیز باید به‌طور منظم و دوره‌ای قند خون خود را چک کنند. همچنین برای پیشگیری از ابتلا به انواع دیابت باید سبک زندگی سالم و مناسبی را در پیش بگیرند.

 اگر به بیماری دیابت مبتلا هستید می‌توانید با کمک کارشناسان و متخصصان و ایجاد سبک زندگی سالم با تغذیه درست، ورزش و فعالیت صحیح از ظهور عوارض دیابت، مشکلات جدی و تشدید علائم آن در بدن جلوگیری کنید و جسمی سلامت‌تر و شاداب‌تر داشته باشید.

برای دریافت مشاوره از بهترین متخصص غدد و متابولیسم همین حالا کلیک کنید :

نظرات و تجربیات و سوالاتتان را درباره دیابت در بخش نظرات با ما و مخاطبان مجله سلامت دکتر ساینا درمیان بگذارید.  

 

جدول مشخصات بیماری

نام بیماری

دیابت (Diabetes)

تخصص مربوطه

متخصص غدد و متابولیسم

علائم

بسته به نوع، تکرر ادرار-احساس تشنگی شدید-احساس گرسنگی شدید-خستگی مفرط-تاری دید-کاهش وزن-سوزن سوزن شدن و بی‌حسی دست و پا-عفونت‌های مکرر لثه، پوست و واژن- عفونت ادراری- بریدگی‌ها یا کبودی‌هایی که دیر بهبود می‌یابند

عوارض

بیماری قلبی و حمله قلبی- سکته مغزی- نوروپاتی (حساسیت اعصاب محیطی) - نفروپاتی (مشکلات کلیوی) - از دست دادن شنوایی- آسیب به پا از جمله عفونت‌ها و زخم‌هایی که بهبود نمی‌یابند- بیماری‌های پوستی مانند عفونت‌های باکتریایی و قارچی- افسردگی- زوال عقل- کتواسیدوز دیابتی (تجمع کتون‌ها و اسیدی شدن خون)

علت

نامعلوم؛ به‌طور کلی، عدم تولید انسولین توسط لوزالمعده- تولید ناکافی و نامناسب انسولین- عدم توانایی بدن در استفاده مناسب از انسولین و افزایش قند یا گلوکز در خون

موارد ریسک بالای ابتلا

بسته به نوع، سابقه خانوادگی- مشکلات لوزالمعده- چاقی یا اضافه وزن- فشار خون بالا- افزایش سطح تری‌گلیسیرید و کاهش کلسترول خوب (HDL) - شیوه زندگی کم‌تحرک- افزایش سن- سندرم تخمدان پلی‌کیستیک- اختلال تحمل گلوکز- مقاومت به انسولین- ابتلا به دیابت در دوره بارداری

روش‌های تشخیص

آزمایش قند خون ناشتا- آزمایش «ای‌وان‌سی» یا آزمایش هموگلوبین گلیکولیزه

روش‌های درمان

بسته به نوع دیابت تزریق انسولین- تجویز دارو تغییر سبک زندگی و تغذیه- کنترل همیشگی قند خون

داروها

تزریق انسولین- داروی خوراکی اعم از انواع قرص‌ها رجوع کنید به مقاله مربوطه

میزان شیوع

در حال حاضر ابتلای 422 میلیون نفر در دنیا (منبع: WHO درایران، 9.5درصداز از جمعیت (2016)

نرخ بقا

در سال 2016 طبق آمار سازمان بهداشت جهانی، 6/1 میلیون نفر جان خود را از دست داده‌اند.

نرخ مرگ‌ومیر

در ایران در هر 5 ثانیه و در دنیا در هر 7 ثانیه یک نفر بر اثر دیابت جان خود را از دست میدهد.

آمار ایران

12 درصد جمعیت بالای 25 سال در ایران مبتلا به دیابت هستند.

 
 

منابع برای محققان:

[1]:

Martin ET, Kaye KS, Knott C, et al. Diabetes and risk of surgical site infection: a systematic review and meta-analysis. Infect Control Hosp Epidemiol. 2016;37(1):88-99. doi:10.1017/ice.2015.249

 

 

نظرشما

نظر شما با موفقیت ثبت گردید. پس از تائید مدیر سیستم نمایش داده خواهد شد.