دستگاه گوارش چگونه کار میکند؟ شناسایی انواع بیماری ها گوارشی

نمی توانید صدا را گوش کنید؟ می توانید آن را بخوانید

با سلام. دکتر مسعود نموی، متخصص داخلی هستم. در این مقاله راجع به مبحث دستگاه گوارش و انواع بیماری های آن، توضیحاتی را خدمت شما ارائه خواهم داد.

اعضای تشکیل دهنده دستگاه گوارش کدامند؟

فعالیت دستگاه گوارش از دهان شروع شده و پس از آن به مری، روده کوچک، روده بزرگ و در نهایت به مقعد ختم می شود. هضم اولیه به وسیله دهان و از طریق جویدن آغاز می شود؛ سپس به کمک مری، غذا از دهان به معده منتقل خواهد شد و پس از آن به معده می رسد تا غذا با اسید معده مخلوط شود.

 انواع بیماری های مرتبط با مری کدامند؟

مهم ترین و شایع ترین بیماری در دستگاه گوارش، برگشت اسید از معده یا رفلکس معده (به انگلیسی Gastroesophageal Reflux Disease) به مری است که باعث ایجاد سوزش در سر دل می شود. اگر این بیماری به مدت زمانی ادامه یابد، باعث ایجاد التهاب در انتهای مری و اگر بیش از چند سال طول بکشد، ممکن است منجر به ایجاد تغییرات سلول های انتهای مری شده و بدخیم می شود. التهاب مری به دلیل خوردن داروهایی است که احتمال دارد به مری بچسبند، به وجود می آید. شایان ذکر است که بیماری های قسمت عضلانی مری بسیار نادر هستند؛ از نشانه هایی که فرد ممکن است احساس کند می توان به احساس درد در قفسه سینه اشاره کرد.

معده درد گرفتم، چه بیماری ممکنه گرفته باشم؟

شایع ترین بیماری مرتبط با معده که با آن مواجه هستیم، زخم معده است که علل مختلفی می تواند داشته باشد؛ از جمله علل به وجود آمدن زخم معده می توان به موارد زیر اشاره کرد:

·        میکروب معده؛ مهم ترین علت ایجاد زخم معده می باشد و حتما باید مورد بررسی قرار گیرد.

·        بیماری هایی که فرد را ضعیف می کنند و معده را مستعد زخم شدن می کنند.

·        قرص های مسکن که موجب ایجاد زخم در معده می شوند.

·        برخی قرص ها مثل آسپرین و پلاویکس احتمال خون ریزی و زخم را افزایش خواهند داد.

از دیگر بیماری های معده می توان به اختلالات عضلانی اشاره کرد. این اختلالات به ویژه در افراد دیابتی بسیار شایع است. این بیماری موجب کند شدن حرکات معده و ایجاد علائمی مثل: تهوع، احساس سیر بودن و همچنین پر بودن معده خواهد شد. اختلالات عضلانی ممکن است در کسانی که التهاب معده دارند، وجود داشته باشد. سنگینی در سر دل، احساس درد و ناراحتی که به علل مختلفی از جمله عدم رعایت رژیم غذایی صحیح، در ناحیه عضلانی معده ایجاد شود. برای درمان این مشکل باید به پزشک متخصص داخلی مراجعه کرده تا پزشک مواد غذایی که باعث به وجود آمدن این حالت می شوند را حذف کند؛ همچنین برای جلوگیری از بروز این درد ها لازم است به نکاتی مثل آهسته غذا خوردن، نخوردن آب در بین غذا و ... توجه کنید. لازم به ذکر است که قرص ضد اسید نیز یکی دیگر از راه های بهبود شرایط التهاب معده هستند.

زخم معده را چگونه می توان تشخیص داد؟

زخم های معده را توسط آندوسکوپی فوقانی تشخیص می دهند. بنابراین زخم های معده حتما باید بررسی شده و برای بررسی بیشتر به پاتولوژی فرستاده شوند. چون بر خلاف زخم های روده کوچک، احتمال بدخیمی در برخی موارد وجود دارد. لذا حتما باید نمونه برداری صورت بگیرد.

دئودنوم یا دوازدهه (اثنا عشر) چیست و زخم دوازدهه چگونه است؟

 دئودنوم (اثنا عشر)، قسمتی مهم از دستگاه گوارش به طول دوازده سانتی متر است که در ابتدای روده کوچک قرار دارد. به دلیل اینکه عمل جذب عمده مواد غذایی در این قسمت صورت می گیرد، اگر اختلالی مثل التهاب و ورم در این ناحیه وجود داشته باشد، جذب مواد با اختلال رو به رو می شود و فرد دچار سوتغذیه خواهد شد. بروز این مشکل می تواند به علت مسائل ژنتیکی یا علل اکتسابی بستگی داشته باشد. از جمله علل اکتسابی می توان به زخم های دوازدهه یا اثنا عشر اشاره کرد که اگر درمان نشوند، عوارضی با خود به همراه خواهند داشت که می توانند منجر به ایجاد اختلالاتی در آن ناحیه شده و حتی باعث سوراخ شدن روده و خونریزی شوند.

تقریبا در تمامی عزیزانی که دچار زخم اثنا عشر هستند، میکروب معده دخیل است. بنابراین حتما نمونه برداری جهت تشخیص میکروب معده را انجام دهید؛ حتی اگر موردی هم در آزمایش ها پیدا نکنند. از طرفی اگر فردی قادر به انجام آندوسکوپی نباشد ولی علایم او نشان دهنده وجود زخم دوازدهه یا اثنا عشر باشد، درمان میکروب معده در هر حالتی قطعا باید انجام شود.

بیماری های دیگری که در این قسمت (ناحیه دئودنوم) وجود دارند از جمله بیماری های التهابی هستند که اگر این ناحیه را درگیر کند، موجب سوجذب مواد می شود. از طرفی مایع صفرایی که توسط کبد ساخته شده و در کیسه صفرا ذخیره می شود هم از طریق همین ناحیه تخلیه خواهد شد.

وقتی که غذای چرب می خوریم با فشرده شدن کیسه صفرا، مایع صفرا وارد ناحیه دئودنوم می شود تا چربی ها را حل کرده و به جذب آن ها کمک کند. و سایر ترشحات از غده لوزالمعده در این ناحیه ترشح می شوند تا به هضم و جذب غذا کمک کند. لذا اختلال در هر کدام از آن ها می تواند موجب بروز انواع بیماری ها شود.

ژژنوم و ایلئوم چیست و بیماری مهم مرتبط روده کوچک یا باریک چه نام دارد؟

در ادامه راجع به قسمت دوم و سوم روده باریک که ژژنوم (تهی‌روده) و ایلئوم (درازروده) نام دارند صحبت خواهیم کرد. از جمله بیماری های این ناحیه می توان به  بیماری های التهابی اشاره کرد. همانطور که گفتم، التهاب می تواند قسمت اول را هم درگیر کند. بیماری مهم مربوط به این قسمت کرون (Crohn's disease) است. بیماری کرون هر قسمتی از دستگاه گوارش (از دهان تا مقعد) را می تواند درگیر کند. در صورتی که درگیری هایی در این ناحیه از روده کوچک ایجاد شود، عوارضی از جمله ایجاد زخم، بد خیمی و چسبندگی ها را با خود به همراه خواهد داشت. در قسمت سوم روده باریک هم که قسمتی از جذب مواد در آنجا صورت می گیرد. اگر زخمی ایجاد شود، موجب سو جذب مواد خواهد شد.

اجزای تشکیل دهنده روده بزرگ کدامند و بیماری های مرتبط با روده بزرگ چه نام دارند؟

حال به روده بزرگ می رسیم که از سه قسمت تشکیل شده است که عبارتند از:

·        قسمت صعودی

·        قسمت عرضی

·        قسمت نزولی

قسمت صعودی، که در ابتدای آن یعنی در سکوم، آپاندیس قرار دارد. در صورتی که در این زائده (آپاندیس) که به ابتدای روده بزرگ وصل است، گرفتگی ایجاد شود منجر به التهاب آپاندیس و آپاندیسیت می شود که نیاز به عمل جراحی در اولین فرصت خواهد داشت. اگر التهاب آپاندیس با عمل جراحی، زایده آپاندیس برداشته نشود منجر به ایجاد عوارضی از جمله عفونت، سوراخ شدگی و...، خواهد شد که خطرناک است.

یبوست چه تاثیری بر روده می گذارد؟

در اثر یبوست در کل قسمت های روده، مخصوصا قسمت های انتهایی، ممکن است کیست هایی ایجاد شود. درون این کیست ها میکروب های روده بزرگ می توانند رشد کنند و باعث ایجاد نفخ و علائم دیگر از جمله افزایش میزان گاز در شکم شوند و فرد را اذیت کنند.

بیماری روده عصبی یا روده تحریک پذیر چیست؟

بیماری شایع دیگری که روده بزرگ را درگیر می کند، درگیری دستگاه عصبی روده است. سیستم گوارشی، مستقل از بدن، یک سیستم عصبی به طور جداگانه دارد که بسیار تحت تاثیر اضطراب و استرس های روزمره قرار می گیرد.

در صورتی که فرد دچار اضطراب شده و سیستم عصبی درگیر شود، باعث به وجود آمدن بیماری شایعی به نام بیماری روده عصبی یا روده تحریک پذیر خواهد شد. این بیماری علائمی از جمله احساس ناراحتی و درد، به خصوص در قسمت چپ و پایین شکم را به وجود می آورد. معمولا درد با دفع مدفوع بهتر شده و با غذا خوردن بدتر می شوند. همچنین گاز های روده برخلاف مسیر درست، به سمت بالا خواهند رفت. در نتیجه اگر به روده عصبی مبتلا شوید ممکن است مدفوع تغییر شکل بدهد، دچار اسهال شوید، یبوست بگیرید و یا مدفوع تان به صورت تکه تکه دفع شود.

بیماری کولیت زخمی یا اولترو در روده بزرگ چیست؟

علاوه بر بیماری کورون، دستگاه گوارش ممکن است به کولیت زخمی هم دچار شود. کولیت زخمی یا کولیت اولترو فقط مخصوص روده بزرگ می باشد و بر خلاف کورون، زخم های سطحی را در سطح روده بزرگ ایجاد می کند. این بیماری علائم آزار دهنده ای از جمله: درد شکم، اسهال و اسهال خونی ( که در آزمایش مدفوع مشخص خواهد شد ) را ایجاد می کند.

کولیت زخمی عوارض جدی را برای فرد به دنبال دارند؛ اگر برای درمان اقدام نکنید حتی ممکن است منجر به سوراخ شدن روده شود. لازم به ذکر است اگر سوراخ روده درمان نشود، عفونت شدید شکمی و حتی مرگ را به دنبال خواهد داشت؛ البته این احتمالات بسیار نادر است و معمولا درمان با موفقیت صورت می گیرد.

هر دو بیماری کورون و کولیت زخمی در صورتی که درمان نشود، بعد از گذشت سال ها فرد را مستعد ابتلا به بیماری های بدخیم می کنند. بنابراین برای جلوگیری از وخیم شدن شرایط لازم است آزمایش کولونوسکوپی انجام شده و روده بررسی شود تا پیشگیری لازم در دستور کار قرار بگیرد.

بیماری های بدخیمی که در روده ها وجود دارند ممکن است افراد دیگر را هم درگیر کنند. لذا توصیه می شود که همه افراد از 50 سالگی به طور سالیانه، آزمایش مدفوع از لحاظ خون مخفی ( نشانه سرطان ) بدهند. به عبارتی دیگر بهتر است به بررسی ابتدای روده هر پنج سال یک بار توسط سیگموئیدوسکوپی و یا به بررسی کامل روده هر ده سال یک بار توسط کولونوسکوپی، بپردازند.

وظیفه کبد و لوزالمعده چیست و بیماری شایع مرتبط با کبد چه نام دارد؟

کبد و لوزالمعده دو غده بزرگ و بسیار مهم در دستگاه گوارش بدن هستند که در دستگاه گوارش قرار دارند. کبد و لوزالمعده ترشحاتشان را به داخل دستگاه گوارش و یا خون می ریزند. همچنین سوخت و ساز غذا را نیز بر عهده دارند.

از وظایف کبد می توان به تصفیه سموم بدن، ساخت پروتئین ها، و یکسری از موادی که در سوخت و ساز دخیل هستند اشاره کرد. همچنین یکی از وظایف مهم کبد ساخت صفرا است که نقش مهمی در هضم چربی غذا ها ایفا می کند؛ پس از ساخت صفرا و ذخیره شدن در داخل کیسه صفرا، این ترشحات به داخل روده کوچک در قسمت دوازدهه (اثنا عشر) ریخته و در نتیجه باعث هضم چربی ها می شود. کبد، بیماری خاص خود را دارد که می توان به سنگ های کیسه صفرا و التهاب کیسه صفرا اشاره کرد که درنهایت ممکن است موجب برداشته شدن کیسه صفرا شود.  همچنین این سنگ ها احتمال دارد در کیسه صفرا گیر کرده و باعث ایجاد انسداد، التهاب و عفونت شوند. این سنگ ها را باید با روش های مخصوص تخلیه کرد.

 لوزالمعده یا پانکراس هم شامل دو قسمت است که عبارتند از:

·        قسمت ترشحات برون ریز؛ که داخل دستگاه گوارش ریخته و در هضم غذا نقش دارد

·        قسمت ترشحات درون ریز؛ که شامل انسولین و گلوکاگون (Glucagon) است. انسولین قند خون را کاهش و گلوکاگون قند خون را در مواقع لازم افزایش می دهد.

مشاوره آنلاین راجع به دستگاه گوارش

 برای دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی از دکتر مسعود نموی راجع به دستگاه گوارش از طریق کلیک بر روی گزینه دریافت مشاوره اقدام کنید. در حین مشاوره آنلاین می توانید مدارک پزشکی خود مثل عکس یا آزمایش را برای پزشک ارسال کنید.

برای مشاوره بهتر می توانید از لیست سوال های زیر استفاده کنید:

·        چه داروهایی را نباید مصرف کنم تا مری ملتهب شود؟

·        آیا مصرف الکل به مرور زمان باعث زخم معده می شود؟

·        من دچار زخم معده شدم برای درمان آن باید چکار کنم؟

·        چطور می تونم از بیماری کولیت زخمی جلوگیری کنم؟

·        میزان تولید اسید معده من چقدر باشد، استاندارد است؟

·        برای پیشگیری از بیماری کورون چه مواد غذایی مصرف نکنم؟

·        کبدم چرب شده چکار کنم؟

·        دیابت دارم برای جلوگیری از آسیب به سیستم گوارشی چکار هایی باید انجام بدم؟

·        و دیگر سوال ها و دغدغه هایی که راجع به دستگاه گوارش دارید.

دکتر مسعود نموی .، متخصص داخلی هستم اگر در این زمینه سوالی دارید میتوانم .به شما مشاوره دهم

سوال خود را بنویسید ...
دکتر مسعود نموی .