دانستنی های سلامت - راه های تشخیص، درمان و پیشگیری از سرطان تخمدان - دکتر مریم حیدرزاده - دکتر ساینا

راه های تشخیص، درمان و پیشگیری از سرطان تخمدان

8 روز قبل خواندن 9 دقیقه

با سلام دکتر مریم حیدرزاده، جراح و متخصص زنان و زایمان و نازایی و از پزشکان مشاور دکتر ساینا هستم. در این مقاله / پادکست با مطلبی راجع به سرطان تخمدان (Ovarian Cancer) در خدمت شما هستم.

در ایالات متحده آمریکا سرطان تخمدان به عنوان دومین سرطان شایع در خانم ها شناخته شده است. این بیماری معمولا در محدوده سنی 50 تا 65 سالگی ظهور می کند و سن تشخیص آن به طور متوسط 63 سالگی است و زمانی ایجاد می شود که سلول های تخمدان غیر عادی (Abnormal) و رشدشان از کنترل خارج می شود.

سرطان تخمدان چه علائمی دارد؟

در مراحل اولیه سرطان تخمدان معمولا علائم مبهم و غیر قابل تشخیص هستند؛ در نتیجه ممکن است خانم ها توجهی به علائم اولیه نکنند. متاسفانه با پیشرفت سرطان، شدت این علائم وخیمتر می شود و در این حالت (حالت پیشرفته سرطان) خانم ها برای درمان به پزشک مراجعه می کنند.

از علائم سرطان تخمدان می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • ناراحتی شکم یا افزایش سایز شکم و تورم آن
  • احساس سیری و به وجود آمدن مشکلاتی در غذا خوردن
  • معده درد یا احساس نفخ
  • ظهور علائم ادراری، مثل تکرر ادرار و یا فوریت ادرار
  • اتساع شکم (Abdominal distension) (تورم ناحیه شکم که اغلب ناشی از تجمع گاز یا مواد دفعی است)
  • حالت تهوع
  • کاهش وزن قابل توجه

در بعضی از خانم ها، زمانی به سرطان تخمدان شک می کنیم که در معاینه های عادی لگن، توده ای مشاهده شود. البته کشف توده در معاینه ی لگن الزاما به معنی سرطان تخمدان نیست و نیاز به بررسی های بیشتری خواهد داشت.

چه عواملی باعث افزایش احتمال ابتلا به سرطان تخمدان میشوند؟

عوامل خطری (Risk factor) وجود دارد که باعث افزایش یافتن ریسک ابتلا به سرطان تخمدان در خانم ها می شوند. عوامل متعددی را میتوان نام برد

  • سن
  • نژاد؛ این بیماری در سفید پوست ها بیشتر دیده می شود
  • اضافه وزن (Overweight)
  • سابقه سرطان تخمدان، پستان و مخاط رحم در خانواده
  • بچه دار نشدن
  • پریود شدن در سنین پایین (Menarche)
  • یائسگی دیر رس
  • داشتن ژن غیر طبیعی؛ که شایع ترین آن ها BRCA1 و BRCA2 هستند
  • سندرم لینچ؛ سندرم لینچ ده تا دوازده درصد احتمال ابتلا به سرطان تخمدان و 60 درصد احتمال ابتلا به سرطان مخاط رحم را افزایش می دهد.

چگونه از سرطان تخمدان پیشگیری کنیم؟

با رعایت کردن نکاتی می توانیم از وقوع سرطان پیشگیری کرده و احتمال ابتلا به آن را کاهش دهیم. یکی از راه های پیشگیری از ابتلا به سرطان تخمدان، استفاده از دارو های هورمونی و پیشگیری از بارداری (مثل قرص های OCP یا LD و آمپول های DMPA) است. همچنین حاملگی و شیر دهی نیز از جمله عواملی است که میزان تخمک های درون تخمدان را کاهش داده و باعث کاهش خطر ابتلا به سرطان می شود. بستن لوله های رحمی جهت جلوگیری از حاملگی و برداشتن رحم یا تخمدان ها نیز از دیگر راهکار های پیشگیری هستند.

راه های تشخیص سرطان تخمدان

سرطان تخمدان را می توان با آزمایش های غربالگری (Screening) تشخیص داد. تصویر برداری (Imaging) و آزمایش خون از تست های معمول است که پزشکان برای تشخیص سرطان تخمدان، تجویز می کنند.

تصویر برداری

در روش های تصویر برداری، سونوگرافی واژینال روش مناسبی برای تشخیص نیست. از طریق سونوگرافی واژینال (مهبل) به احتمال هشتاد تا صد درصد می توان سرطان تخمدان را تشخیص داد ولی این روش خالی از ایراد نیست. عیب این روش این است که تفاوتی بین کیست تخمدان، آندومتریوز (رشد بافت داخلی رحم در جایی بیرون از رحم است) و سرطان قائل نشده و نمی توان به دقت بیماری را تشخیص داد. در نتیجه سونوگرافی برای سرطان تخمدان روش خوبی نیست و می توان از دیگر تکنیک های تصویر برداری مثل سی تی اسکن (CT Scan) یا ام ار ای (MRI) استفاده کرد.

آزمایش خون

آزمایش خونی که من برای مراجعین تجویز می کنم CA125 است. CA125 نام پروتئینی است در خون خانم ها که در هشتاد درصد از خانم های مبتلا به سرطان تخمدان، میزان این پروتئین افزایش پیدا می کند و به این ترتیب دکتر سرطان تخمدان را تشخیص می دهد.

آزمایش CA125 هم مثل روش تصویر برداری معایبی دارد. بیماری هایی مثل اندومتریوز، فیبروم رحم، بیماری های کبدی (مثل سیروز)، عفونت های لگنی، سرطان های دیگر مثل مخاط رحم، پستان، ریه و لوزالمعده بر مقدار این پروتئین در خون تاثیر می گذارند. همچنین سطح CA125 خون تنها در حدود یک درصد از خانم های سالم بالا رفته و مقدار این پروتین در طی سیکل های پریودی متغیر است. در نتیجه من آزمایش CA125 را به تنهایی برای تشخیص سرطان تخمدان پیشنهاد نمی کنم.

برای تشخیص سرطان تخمدان چرا غربالگری یا اسکرینینگ را انجام می دهیم؟

هدف از اسکرینینگ تشخیص سرطان در مراحل اولیه و پیش از رشد و گسترش است. متاسفانه روش غربالگری اثبات شده ای برای سرطان تخمدان در خانم ها وجود ندارد. در نتیجه یه طور کلی در خانم های با ریسک کم یا متوسط سرطان، غربالگری توصیه نمی شود. این روش تنها در خانم های با ریسک بالای سرطان تخمدان استفاده می شود.

چه خانم هایی بیشتر در معرض سرطان تخمدان هستند؟

خانم هایی که در خویشاوندان خود سابقه سرطان تخمدان دارند، خانم هایی که ژن BRCA1 و BRCA2 دارند و خانم هایی که به سندروم لینچ مبتلا هستند. اگر در خانمی این سه مورد مشاهده شود، غربالگری را توصیه می کنم. یعنی عزیزان باید آزمایش CA125 و تصویر برداری را انجام دهند.

درمان سرطان تخمدان چگونه است؟

در ابتدا لازم می دانم نکته حائذ اهمیتی را بیان کنم و آن این است که تنها راه تشخیص قطعی سرطان تخمدان جراحی است. اولین بخش درمان در اکثر خانم ها جراحی و برداشتن تخمدان است. به طور معمول به خانم هایی که مشکوک به سرطان تخمدان هستند، لاپاراتومی تجسسی را توصیه می کنم. اگر توده ی درون تخمدان کوچک باشد، لاپاراسکوپی نیز کاربرد دارد. معمولا در حین انجام لاپاراتومی تجسسی، ارگان های لگن و شکم برای بررسی وجود علائم سرطان بررسی شده. در این عمل از مناطق زیر هم نمونه برداری می شود و به آزمایشگاه ارسال می شود تا بررسی های لازم روی آن ها انجام شود. در صورتی که پزشک تشخیص سرطان بدهد تا جایی که امکان دارد، مناطق سرطانی را برمی دارد. این مرحله جراحی استیجینگ نامیده می شود. لازم به ذکر است که استیجینگ مهم ترین مرحله درمان سرطان تخمدان حساب می شود. در اکثر بیماران رحم، تخمدان ها و لوله های رحمی برداشته می شود.

  • حفره پریتوئن (صِفاق)
  • تخمدان ها و لوله ها
  • لنف نود هایی که در نزدیکی لگن و شکم هستند
  • پاراآئورت
  • ارگان های دیگر شکمی
  • اومنتوم و سطح دیافراگم

استیجینگ در درمان سرطان تخمدان چیست؟

از طریق استیجینگ پزشک متوجه میزان گسترش سرطان می شود. بر اساس یافته های لاپاراتومی تجسسی، تومور بر اساس اندازه، میزان گسترش و محل، استیجینگ می شود. استیجیگ دقیق حین جراحی، برای تعیین پروگنوس و انتخاب رژیم درمانی مناسب بعد از جراحی بسیار مهم است.

به طور کلی سرطان تخمدان چهار استیج (مرحله) دارد که هر استیج به سه مدل A، B و C تقسیم می شود. استیج 1، 2، 3 و 4 به محل تومور و مدل A، B و C به گسترش تومور بستگی دارد. استیج 1 و 2 معمولا مراحل اولیه تومور سرطان تخمدان هستند.

استیج یک به استیج یک A، B و C تقسیم می شود. در استیج یک A و B، سرطان محدود به یک یا دو تخمدان است و کپسول تخمدان سالم است و هنوز پاره نشده. ولی در استیج یک C، کپسول تخمدان هم درگیر سرطان شده و یا پاره شده است.

در استیج دو رحم و لوله های رحمی نیز درگیر شده اند. ممکن است، سرطان به لگن هم گسترش پیدا کرده باشد. در استیج سه سرطان به شکم و لنف های شکمی گسترش پیدا می کند. در تومور استیج چهار میزان گسترش سرطان به محل های دورتر مثل کبد و ریه رسیده است. در کل برنامه درمان بر اساس استیجینگ است و این برنامه ریزی به پزشک کمک می کند تا تشخیص دهد بعد از جراحی آیا به شیمی درمانی یا رادیو تراپی نیاز دارد یا نه.

بیشتر بدانید: 

از دکتر مریم حیدرزاده چه سوالاتی باید در رابطه با سرطان تخمدان بپرسم؟

برای دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی از دکتر مریم حیدرزاده راجع به سرطان تخمدان از طریق گزینه دریافت مشاوره اقدام کنید. در حین مشاوره آنلاین شما می توانید مدارک پزشکی خود مثل عکس و جواب آزمایش های خود را برای پزشک ارسال کنید.

برای مشاوره بهتر می توانید از لیست سوال های زیر استفاده کنید: 

  • آیا سرطان تخمدان گرفتم؟
  • همسرم به سرطان تخمدان مبتلا شده، من چه وظایفی دارم؟
  • علائم سرطان تخمدان را در خود میبینم، چجوری متوجه بشم مشکلی هست یا نه؟
  • سنم بالا رفته و بچه دار نشدم، برای پیشگیری از ابتلا به سرطان تخمدان چکار کنم؟
  • حامله هستم، وعلائم سرطان تخمدان را در خودم میبینم آیا مشکلی برای فرزندم پیش نمیاد؟
  • آیا سرطان تخمدان تاثیری بر شیر دادن به فرزندم میگذارد؟
  • سرطان تخمدان دارم آیا کماکان میتوانم رابطه جنسی داشته باشم؟
  • و دیگر سوال و دغدغه هایی که راجع به سرطان تخمدان دارید.
0 نفر این مطلب را پسندیده اند
مجوز ها و تاییدیه ها