علائم،-عواقب،-و-راه-های-درمان-HIV---دانستنی-های-سلامت---دکتر-فریده افتخارزاده---دکتر-ساینا

علائم، عواقب، درمان و راه های پیشگیری از HIV و ایدز

یک ماه قبل خواندن 15 دقیقه

با سلام. دکتر فریده افتخارزاده متخصص بیماری های عفونی و از پزشکان مشاور دکترساینا هستم. در این یادداشت از دانستنی های سلامت با مبحث HIV و بیماری ایدز (AIDS) درخدمتتون هستم.

ویروس HIV چیست؟

تاریخچه پیدایش ویروس HIV و ایدز

ویروس HIV، ویروسی است که منجر به نقص ایمنی سلولی میشود.
این ویروس در سال  1980 برای اولین بار در مجمع مردان همجنسگرا شناسایی شد؛ پزشکان در این مردان همجنسگرا کالیفرنیایی، ویروسی را مشاهده کردند که شایع شده بود. این ویروس باعث نقص سیستم ایمنی بدن آن ها و منجر به پیدایش یکسری عفونت های فرصت طلب و سرطان های خاص شده بود. این ویروس بعدها توسط «دکتر رابرت گالو» _پزشکی پیشرو در تشخیص بیماری ایدز_ شناسایی و تحقیقات روی این ویروس بصورت حرفه ای شروع شد.

HIV با ایدز چه تفاوتی دارد؟

تشخیص ویروس HIV در مراحل ابتدایی ابتلا به ویروس

در صورت تشخیص به موقع ویروس HIV و اقدام برای درمان در مراحل ابتدایی، پروسه بیماری طولانی خواهد شد. این بدان معناست که فرد ناقل ویروس عمر طولانی تری خواهد داشت. ولی اگر این بیماری در مراحل ابتدایی تشخیص داده نشود، ویروس HIV به سمت بیماری ایدز کشیده شده و بیماری ایدز (AIDS) _سندرم نقص ایمنی اکتسابی_ در بدن ایجاد میشود.

ویروس HIV چجوری در بدن فعال میشود؟

معمولا پس از اینکه ویروس HIV وارد بدن میشود، به سلول های لنفوسیت بدن _نوعی از گلبول های سفید خون هستند که در سیستم ایمنی مهره داران نقش دارد_ منتقل شده و سیستم ایمنی بدن را از کار انداخته و به تدریج سلول های CD4 T lymphocytes را کاهش داده. کاهش و تحلیل این سلول ها باعث میشود بدن مستعد ابتلا به انواع و اقسام عفونت های فرصت طلب و سرطان های خطرناک شود.

راه های انتقال ویروس HIV

این ویروس از راه های مختلفی منتقل میشود که در ادامه به بررسی آن ها میپردازیم.

·برقراری رابطه جنسی و HIV

یکی از راه های شایع انتقال ویروس HIV برقراری رابطه جنسی خطرناک است. نزدیکی یا سکس خطرناک هم آقایون و هم خانم ها را در معرض ابتلا به HIV قرار میدهد. در این حالت انتقال ویروس از هر دو طرف امکان دارد _ زن به مرد یا مرد به زن.

·انتقال HIV بواسطه خون فرد یا فرآورده های خونی آلوده

دیگر روش انتقال HIV انتقال از طریق تماس خون و فرآورده های خونی (Blood product) _به هر گونه عنصر خونی گفته می‌شود که در انتقال خون توسط افراد اهدا می‌شود مثل گلبول قرمز، پلاسما یا پلاکت_ میباشد. متاسفانه حدود 10 تا 15 سال پیش افراد زیادی در ایران از این طریق به HIV و ایدز مبتلا شدند.
یکی از شایعترین حالات انتقال این ویروس از طریق استفاده از سرنگ های مشترک است. متاسفانه در بین افراد معتاد به مواد مخدر تزریقی بواسطه استفاده از سرنگ های مشترک HIV و ایدز بسیار شیوع دارد.

·انتقال ویروس HIV از مادر به فرزند

خیلی از بانوانی که آلوده به ویروس HIV هستند دائما این سوال ذهنشان را مشغول کرده:

" آیا ویروس HIV از مادر به فرزند منتقل میشود؟"

یکی دیگر از روش های انتقال ویروس HIV، انتقال از طریق مادر به فرزند یا انتقال عمودی (Vertical transmission) است. معمولا این ویروس توانایی انتقال در زمان بارداری، به هنگام تولد نوزاد و حتی پس از آن در زمان شیردهی از طریق شیر آلوده از مادر به فرزند را دارد.

انتقال  HIV از لوازم جراحی یا زیبایی و آرایشی آلوده

استفاده از لوازم جراحی و زیبایی آلوده نیز میتواند باعث انتقال HIV به بدن شود. با فراگیر شدن تتو یا خالکوبی در بین جامعه افراد در معرض خطر ابتلا به HIV و ایدز قرار گرفته اند؛ تتو یا خال کوبی اگر در یک مکان غیر بهداشتی بر روی بدن زده شود باعث انتقال این ویروس خواهد شد.

دوره پنجره (Window Period) چیست؟

معمولا ویروس HIV وقتی وارد بدن میشود با دوره پنجره (Window Period) همراه است. به بازه زمانی ورود ویروس به بدن تا زمانی که علائم و نشانه های بیماری در فرد ظاهر میشود دوره پنجره گفته میشود. دوره پنجره معمولا 2 تا 4 هفته طول میکشد؛ پس از سپری شدن این مدت فرد دچار علائمی میشود، به این علائم رتروویروس‌ سندرم یا علائم حاد ویروس گفته میشود. دوره پنجره علائمی شبیه به آنفولانزا و یا علائم  مونونوکلئوز سندرم دارد؛ این علائم به صورت تب، لنفادنوپاتی (Lymphadenopathy) گردنی، بزرگ شدن غدد لنفاوی در جاهای دیگر بدن، بزرگ شدن طحال و کبد، میالژی (Myalgia) یا آرترالژی (Arthralgia)، ضعف عضلات، بدن درد، درد مفاصل و حتی امکان دارد دستگاه گوارش را با مشکل رو به رو کند _به صورت حالت تهوع، استفراغ و اسهال.
بعد از گذشت این مرحله که معمولا ممکن است2 تا 4 هفته طول بکشد، بیمار وارد مرحله نهفتگی یا خفتگی خواهد شد. مرحله نهفتگی HIV مرحله ای است، که امکان دارد بیمار هیچ علامتی دال بر وجود HIV نداشته باشد؛ این مرحله ممکن است از یک ماه تا چند سال _حتی به بیش از 20 سال_ طول بکشد. همانطور که گفتم هیچ نشانی از بیماری در این مرحله بروز پیدا نمیکند اما به تدریج سیستم ایمنی بدن ضعیف شده و سلول های CT 4  کاهش پیدا کرده، این امر باعث میشود کم کم فرد بعد از چند سال وارد مرحله ایدز (AIDS) شود.

AIDS چیست و چه رابطه ای با HIV دارد؟

تا بدین جای مقاله متوجه شدیم با وارد شدن ویروس HIV به بدن در صورتی که فرد متوجه ابتلا به این ویروس نشود و اقدامات درمانی را شروع نکند پس از دوره نهفتگی به مرور زمان ویروس سیستم دفاعی بدن را ضعیف کرده و ویروس شروع به کشتن و کاهش CT 4 میکند که در این صورت فرد آلوده به ویروس HIV، به ایدز مبتلا میشود.

چجوری بفهمم ایدز (AIDS) دارم؟

علائم اولیه ایدز (AIDS)

زمانی که فرد به ایدز مبتلا میشود علائم مشخصی در بدنش ظاهر میشود. از جمله این عوامل میتوان به بروز عفونت های فرصت طلب اشاره کرد. معمولا این عفونت ها با موارد زیر همراه است:

  • درگیری ریه به صورت Pneumocystis pneumonia   یا PCP
  • درگیری مغز و مننژ به صورت مننژیت های کریپتوکوکی
  • کاهش سطح هوشیاری
  • سل (به صورت درگیری ریوی و خارج ریوی در بیماران مبتلا به ایدز خود را نشان میدهد)
  • اسهال مزمن _ممکن است بیشتر از یکماه طول بکشد
  • همچنین قسمت های دیگر بدن نیز دچار درگیری های عفونی دیگری میشود
  • سرطان های مختلف که شایع ترین نوع آن سرطان کاپوسی سارکوما (Kaposi's sarcoma) است. که به صورت توده های درواقع قرمز رنگ در روی پوست خودش رو نشون خواهد داد.

وضعیت کشور ایران در ایدز چگونه است؟

متاسفانه، در کشور ما، ایران، برخلاف کشورهای پیشرفته، تعداد آمار مبتلایان به بیماری ایدز رو به افزایش است. علل زیادی باعث این افزایش شده است. از جمله این مهم ترین آن ها میتوان به افزایش آمار تماس های جنسی خطرناک، افزایش آمار معتادان تزریقی و عدم استفاده از سرنگ مشترک است. خوشبختانه آمار انتقال ایدز از مادر به فرزند کاهش پیدا کرده است. همچنین انتقال ایدز از طریق تزریق خون و فرآورده های خونی آلوده هم کم شده _ خون و فرآورده های خونی برای بررسی به آلوده بودن به ویروس HIV با اسکنر چک میشوند.

همان طور که ذکر کردم یکی از راه های انتقال ویروس HIV  و ایدز از طریق برقراری رابطه جنسی است. در اغلب موارد ویروس HIV بوسیله واژن، آلت جنسی مردان (Penis) و مقعد (Anus) و در برخی از مواقع از طریق تماس دهانی منتقل میشود.

عوارض ایدز و HIV

تاثیرات روحی و روانی ایدز و HIV

ایدز علاوه بر عوارض جسمی که بدنبال خود دارد تاثیر زیادی بر روح و روان فرد مبتلا نیز میگذارد. این بیماری حتی ممکن است شخص را به آلزایمر زودرس نیز مبتلا کند؛

انتقال ویروس HIV و ایدز از مادر به فرزند

در صورتیکه ویروس HIV در مراحل ابتدایی شناسایی نشده و به موقع درمان نشود متاسفانه ویروس از مادر به کودک انتقال پیدا میکند. پس اگر مادر مبتلا به ویروس HIV و ایدز به موقع مراحل درمان خود را شروع نکند، و در صورت بارداری با پزشک مشورت نکند، منجر به تولد کودکی مبتلا به HIV میشود.

آیا ایدز و HIV درمان قطعی دارد؟

متاسفانه HIV و ایدز درمان قطعی ندارند و تنها راهی که برای درمان موقت بیماری ایدز پیشنهاد میشود، استفاده از داروهای ضد ویروس است. این داروها باعث افزایش طول عمر فرد مبتلا شده. داروهای ضد ویروسی عوارض جانبی بیماری ایدز و HIV را کاهش میدهند.
متاسفانه پس از سالها تحقیق برای ساختن واکسنی برای درمان و پیشگیری از HIV و ایدز، بعلت پنهان شدن ویروس در سیستم ایمنی تا به امروز  محققان نتوانستند واکسنی برای این بیماری کشف کنند.

راه های پیشگیری از ابتلا به  HIVو ایدز

تنها راه پیشگیری از بیماری ایدز، آموزش شیوه ی سالم و دوری از برقراری رابطه خطرناک جنسی است. اهمیت این موضوع در سن نوجوانان و جوانان بمراتب بیشتر است. باید به آنان روش های مختلف پیشگیری مثل استفاده از کاندوم را آموزش داد.
از دیگر کارهایی که برای پیشگیری از ابتلا به HIV و ایدز باید مد نظر خود قرار دهید احتیاط در زمان انتقال خون است، تنها زمانی انتقال باید انجام شود که خون از لحاظ آلودگی به HPV و هپاتیت منفی بوده و اصطلاحا اسکرینینگ (Screening) شده باشد.
دیگر موردی که باید مواظب آن باشیم بهنگام انجام دادن عمل، جراحی و تزریقات است. استفاده از سرنگ مشترک (مخصوصا در بین افرادی که به مواد مخدر اعتیاد دارند) بسیار خطرناک است. به اشخاصی که به مواد مخدر اعتیاد دارند برای جلوگیری از ابتلا به ایدز به صورت رایگان سرنگ داده شده تا از سرنگ های رایگان و بهداشتی استفاده کنند.

کنترل مادران باردار مبتلا به HIV و ایدز، برای پیشگیری از مبتلا شدن کودکان به ایدز

در صورتیکه مادران باردارHIV مثبت داشته باشند (مبتلا به ایدز و HIV باشند) باید تحت نظر پزشک در زمان حاملگی تحت درمان قرار بگیرند. نوزادانی که از مادران مبتلا به ایدز متولد میشوند پس از تولد تحت درمان با دارو قرار میگیرند تا به این وسیله احتمال انتقال عمودی (انتقال از مادر به فرزند) کاهش یابد.

برای جلوگیری از ابتلا با ایدز باید چگونه با این بیماری رفتار کنیم؟

بصورت کلی باید راه های انتقال ایدز (که در این مقاله ذکر شد) را بشناسیم و در جهت کاهش راه های انتقال قدم برداریم. متاسفانه تا کنون واکسن و درمان قطعی برای ایدز شناسایی نشده و باید امیدوار باشیم که واکسن HIV ایدز به زودی ساخته شده و در اختیار عزیزان مبتلا به ایدز قرار بگیرد.

داروهای مصرفی در بیماری ایدز و HIV

بطور کلی داروهایی که برای بیماری ایدز استفاده میشود، دو دسته هستند.
اولین نوع این داروها، داروهایی هستند که برای خود ویروس HIV استفاده میشود و به نوعی آنتی ویروس بحساب می آیند؛ این مدل از داروهای HIV و ایدز معمولا داروهای ترکیبی هستند که از چندین دارو در ساخت آنها استفاده میشود. وظیفه این داروها در بدن جلوگیری یا کاهش سرعت تکثیر میشوند. این داروها را نمیتوان درمان قطعی برای ویروس بحساب آورد و نمیتوان انتظار داشت که ویروس را از بین ببرند، وظیفه اصلی این داروها کاهش سرعت تکثیر و میزان دوز ویروس است در نتیجه مصرف این نوع داروها عوارض بیماری کمتر میشود.
دومین دسته از داروهای ایدز، برای درمان عفونت های فرصت طلب و بروز سرطان هایی است که فرد در اثر ضعف سیستم بدنی به آنها مبتلا میشود. مثلا زمانی که فرد مبتلا، به عفونت سل دچار میشود باید سریعا به پزشک مراجعه کرده و درمان بوسیله داروهای مربوط به این بیماری شروع شود. نکته حائز اهمیت در این داروها این مسأله است که، حتی زمانی که سلول های CD 4 (سلول های سیستم ایمنی) کاهش پیدا میکند (وقتی CD4 بیمار به کمتر از 500 میرسه) حتما باید از این داروهای پیشگیری کننده استفاده شود؛ توصیه میشود، وقتی مقدار CD 4 به کمتر از عدد 350 رسید، داروهایی برای پیشگیری از        پنومونی پنوموسیستیس کارینی (PCP) که معمولا ترکیبی از کوتریموکسازول هستند، داروهایی برای پیشگیری از توکسوپلاسموز (Toxoplasmosis) که معمولا انگلی است و مغز را گرفتار میکند، همچنین برای پیشگیری از وقوع سل (زمانی که شواهد وجود سل در فرد دیده میشود) به شخص داده شود. با تجویز این داروها (پروفیلاکسی) فرد کمتر به بیماری های عفونی مبتلا شده و در نتیجه زندگی بهتری خواهد داشت.

برای خانم های بارداری که به ایدز مبتلا هستند، زایمان طبیعی بهتر است یا سزارین؟

برای خانم های باردار مبتلا به HIV و ایدز معمولا توصیه میشود که از 3 روش سزارین استفاده شود تا زایمان های طبیعی. همچنین استفاده از داروهای پیشگیری که در قسمت قبل توضیح دادیم، باید از قبل از زایمان برای مادر شروع شود و بمدت 4 هفته پس از زایمان نیز به نوزاد داروهای پروفیلاکسی داده شود. همچنین مادران نباید به هیچ عنوان به فرزند خود شیر دهند و شیردهی در این زمان ممنوع است و کودک باید در این بازه زمانی از شیر خشک تغذیه شود.  

تاکید بر آموزش به نوجوانان و جوانان درباره ایدز و HIV

خوشبختانه در سیستم آموزشی کشور ما روش هایی برای آشنا ساختن نوجوانان و جوانان در رابطه با بیماری ایدز و HIV شروع شده است ولی متاسفانه این برنامه سرعت قابل قبولی نداشته. به عقیده من وزارت آموزش و پرورش وزارت علوم موظف هستند، درباره HIV و ایدز به نوجوان ها و جوان ها اموزش های لازم را بدهند و جوانان را از عواقب روابط پرخطر جنسی آگاه کنند تا روند ابتلا به بیماری ایدز در جامعه کاهش پیدا کند.
در کشورهای پیشرفته بیش از 30 سال است که در این زمینه کار شده و تاکید بسیاری به جوانان و نوجوانان در استفاده از کاندوم حین برقراری روابط جنسی میشود. این برنامه باعث کاهش 80 درصدی HIV و ایدز در سطح کلان شده است. از طرف دیگر به نظر من باید به افرادی که به مواد مخدر تزریقی اعتیاد دارند هم سرنگ یکبار مصرف و بهداشتی داده شود، تا حداقل به این طریق بتوان خطر ابتلا به ایدز در آنها را کاهش داد.

تاثیر سیگار و الکل بر HIV و ایدز

سیگار  و الکل در HIV و ایدز نقش موثری دارند. مصرف سیگار سیستم ایمنی بدن را ضعیف میکند.

 مصرف الکل باعث افزایش احتمال ایجاد روابط پرخطر جنسی میشود و حالت مستی و نا هوشیاری باعث میشه که فرد اقداماتی که منجر به روابط پرخطر جنسی میشود انجام دهد.

آیا استفاده از وسایل مشترک باعث انتقال ایدز میشود؟

استفاده از وسایل مشترک مثل سرویس بهداشتی فرنگی، ظروف و رختخواب هیچ تاثیری در انتقال HIV ندارد. یادمان باشد که پشه و مگس و موجودات دیگر از این قبیل باعث انتقال ویروس HIV به شخص دیگر نمیشود.  

وظیفه جامعه در قبال افرادی که به HIV و ایدز مبتلا هستند

ما نباید افرادی که به HIV و ایدز مبتلا هستند را از جامعه طرد کنیم. این عزیزان حق زندگی، و  شاغل بودن داشته و باید در رابطه آگاهی از راه های انتقال HIV و ایدز به این افراد فرصت دهیم که زندگی با کیفیتی داشته باشند. از طرفی هم این افراد حق ازدواج دارند و میتوانند ازدواج کرده و بچه دار بشوند (با رعایت نکات بهداشتی).

در رابطه با راه های انتقال ایدز و HIV توضیحاتی دادم؛ یادتان باشد HIV از طریق دست دادن، عطسه، و سرفه منتقل نمیشود نباید از رابطه داشتن با این افراد ترسید و بدین واسطه رابطه داشتن با افرادی که ایدز دارند تبدیل به یک تابو (Taboo) شوند.

نکات ایمنی دربارهHIV و ایدز در محیط های بیمارستانی

در مکان هایی مثل بیمارستان، و کلینیک باید همیشه خون را یک چیز بسیار آلوده و عفونی فرض کنیم. امکان انتقال HIV از طریق پاشیدن خون آلوده وجود دارد. خون و فرآورده های خون رو همیشه ما الوده در نظر بگیریم و به هنگام تماس با این فرآورده ها حتما باید دستکش بدست داشته باشیم و نکات بهداشتی را رعایت بکنیم.

جمع بندی HIV و ایدز

هنگام برقراری رابطه  جنسی از کاندوم استفاده کنید، از ارتباط با افرادی که جز افراد با ریسک بالا هستند (High Risk) و به عنوان سکس ورکر (Sex Worker) در جامعه کار میکنند باید به طور جدی پرهیز کرد و به جوانان روش های انتقال در رابطه های خطرناک و ریسکی را آموزش داد.

در صورتی که خونی آلوده که در سرنگ یا سوزن بماند معمولا HIV در خونِ باقی مانده در سرنگ و سوزن اگر سریع استفاده شود امکان انتقال ویروس وجود دارد. ولی معمولا ویروس HIV  در محیط خارج از بدن خیلی سریع از بین میرود به همین جهت امکان انتقال HIV از طریق خون مرده قابل انتقال نیست. لازم بذکر است، ویروس های دیگر مثل هپاتیت خارج از بدن قابل انتقال خواهد بود مثلا ویروس هپاتیت B میتواند تا یک هفته در خون مرده بر روی اشیاء، قابل انتقال باشد.

خطر انتقال ویروس در مردانی که ختنه کردند نسبت به افرادی که ختنه نکردند خیلی کمتر است.

خطر انتقال HIV و ایدز از طریق تماس مقعدی و دهانی نیز اتفاق میافتد به همین جهت در این زمینه نیز باید به نسل جوان آگاهی داده شود.

بنابراین در انتها دوباره تاکید میکنم ویروس HIV و ایدز از 3 راه: رابطه جنسی پرخطر و حفاظت نشده، از طریق خون و فرآورده های خونی در افراد معتاد تزریقی، و از طریق مادر به فرزند منتقل میشود. باید راه های انتقال ویروس را خوب یاد بگیریم و پس از آن راه های پیشگیری را به دنبال یادگیری راه های انتقال بکار بندیم. در حوزه HIV و ایدز آموزش به نوجوانان و جوانان بسیار مهم است.

5 نفر این مطلب را پسندیده اند
مجوز ها و تاییدیه ها