علائم، عواقب و درمان زونا

نمی توانید صدا را گوش کنید؟ می توانید آن را بخوانید

با سلام دکتر پردیس ساسانی متخصص و جراح بیماری های پوست و مو، فارغ التحصیل دانشگاه علوم پزشکی تهران و از پزشکان مشاور دکترساینا هستم. در این مطلب توضیحاتی درباره بیماری زونا (Herpes zoster or shingles) با شما همراه هستم.

زونا چیست؟

بیماری زونا، معمولا، به علت فعال شدن مجدد ویروس آبله مرغان، یعنی ویروس واریسِلا (varicella)، در بدن افراد اتفاق می افتد.

چه افرادی به زونا مبتلا میشوند؟

این بیماری در 20 درصد افراد سالم، یعنی یک نفر از هر 5 نفر و در 50 درصد افراد با نقص ایمنی که قبلا سابقه تماس با ویروس آبله مرغان را داشتند می تواند رخ دهد.
منظور از بیماران با نقص ایمنی، بیماران مبتلا به HIV، دیابت، بیمارانی که تحت شیمی درمانی یا رادیوتراپی و یا تحت درمان با داروهای کورتونی هستند.

علائم اولیه زونا چیست؟

معمولا، بیش از 90 درصد بیمارانی که به زونا مبتلا میشوند، علائم اولیه ای به صورت، احساس خارش، سوزش، و یا حساسیت پوست در هنگام لمس وسایل، بعضا گِزگِز یا مور مور شدن پوست یا درد شدید قبل از بروز ضایعات پوستی از خود نشان می دهند.
این علائم در برخی از این بیماران به اشتباه با شک به مشکلات قلبی، زخم معده، درد کلیه یا درد دندان تعبیر میشود؛ بیمار تحت بررسی قرار گرفته و حتی بستری و درمان می شود!

چجوری بفهمیم زونا گرفتیم؟

با بروز ضایعات پوستی، نشانه پوستی برای تشخیص زونا معلوم شده؛ پزشک با مشاهده این نشانه پوستی میتواند زونا را تشخیص دهد. تمام چالش تشخیص زونا در دوره قبل از بروز ضایعات تاولی است. با این حال، اغلب بیماران علائمی به صورت بروز ضایعات تاولی دردناک گروهی با یک الگوی مشخص، موسوم به الگو درماتومی(Dermatoms)، در یک  نیمه از بدن را تجربه میکنند. به این دلیل بر دردناکی ضایعات تاکید می کنم، چون درد تشخیص افتراقی های(تشخیص یک بیماری، زمانی که پزشکان به بیماری های دیگر نیز شک دارند) دیگر را برای ما پزشکان خیلی کم رنگ تر می کند. ضایعات معمولا از خط فرضی وسط بدن عبور نمی کنند و بسیار نادر است که زونا هر دو سمت بدن را به صورت هم زمان درگیر کند.

زونا در چه قسمت هایی از بدن بوجود می آید؟

زونا در هر قسمتی از پوست بدن می تواند ایجاد شود. شایع ترین قسمت بدن تنه (سینه و شکم) است و در وهله بعد صورت فرد جزء ارگان های شایع درگیر است.

زونا چه عوارضی در بدن بوجود می آورد؟

زونا بدون باقی گذاشتن هیچ گونه عوارضی در کودکان، بالغین جوان سالم بهبود پیدا می کند. اما هر چه سن بالاتر می رود و یا در بیمارانی که دچار ضعف سیستم ایمنی شدید هستند درد، ضایعات پوستی و عوارض جانبی شدید تر می شود.

در ادامه به شایع ترین مشکلات افرادی که درگیر عوارض زونا هستند میپردازیم.

1.پس از بهبودی زونا، حساسیت پوستی گرفتم

شایع ترین عارضه جانبی زونا احساس ناخوشایندی موسوم به نورالژی پست هرپتیک (Neuralgia) است؛ بیمار پس از بهبود ضایعات پوستی تا مدتی احساس سوزش یا درد خنجری و یا حساسیت پوست در تماس های بسیار جزئی مثلا هنگام لباس پوشیدن یا لمس سطحی تجربه می کند.
این عارضه تقریبا در10 تا 20 درصد بیماران مبتلا به زونا دیده می شود. هر چه سن بیشتر باشد شیوع و شدت این عارضه بیشتر است.

2. پس از خوب شدن زونا، بدنم زخم شده و عفونت کرده

از سایر عوارض جانبی این بیماری می توانیم به عفونت ضایعات پوستی (بخصوص در صورت عدم رعایت بهداشت) اشاره کنیم. پس از بهبود زونا امکان دارد زخم یا اسکار(scar) بر سطح پوست ایجاد شود، در صورتی که بهداشت لازم را رعایت نکنیم این زخم ها عفونت کرده و ایجاد مشکل میکند. در موارد شدید تر این حالت میتواند به عفونت بافت مغز، عفونت ریه و التهاب کبد منجر شود.

انواع مختلف زونا

در ادامه انواع مختلف زونا را بیشتر میشناسیم. زونا، مناطق خاصی از بدن را درگیر کرده، با توجه به قسمتی که درگیر شده ملاحظات درمانی خاصی نیاز است.

زونا در ناحیه چشم

یکی از مهم ترین مناطقی که امکان دارد مبتلا به زونا شود، چشم است؛ به این نوع زونا چشمی میگویند. شیوع این بیماری حدود 10 تا 15 درصد است و ضایعات تاولی در ناحیه توزیع شاخه چشمی عصب 3قلو، یعنی در نوک بینی، ریشه ی بینی، قسمت داخلی چشم و پیشانی می تواند اتفاق بیافتد. در مواقعی حتی تاول در ناحیه قرنیه چشم هم بروز میکند.

 در نیمی از این بیمارانی که این شاخه در آنها درگیر می شود، درگیری چشم وجود دارد. بنابراین در صورت تاخیر درمان، خطر از دست دادن بینایی برای فرد وجود دارد و در نتیجه معاینه و پیگیری درمان توسط چشم پزشک در این بیماران الزامی است.

زونا در ناحیه صورت

 از دیگر مدل های زونا میتوان به سندرم رامسی هانت اشاره کرد. در این سندرم عصب صورت درگیر میشود. این بیماری با درد گوش، و فلج محیطی عصب صورت همراه است. در این حالت فرد توانایی بالا انداختن ابرو، یا بستن پلک را ندارد. یکی دیگر از علائم این سندرم پایین افتادن گوشه لب در همان نیمه صورت است.

 سایر علایم این سندرم به صورت از دست دادن حس مزه در دو سوم قدامی (قسمت جلو) زبان، خشکی دهان و چشم، احساس زنگ زدن در گوش، کاهش شنوایی و یا سرگیجه است.

زونا در ناحیه گردن

یکی دیگر از قسمت هایی که امکان دارد زونا در آن اتفاق بیافتد، گردن است. در صورت وقوع زونا در ناحیه  اعصاب گردنی احتمال ضعف بازو در بیمار و همچنین سختی و دشواری در تنفس به علت  ضعف عضله دیافراگم شکمی وجود دارد.

زونا در قسمت های پایین شکم

احتمال دارد قسمت های پایین شکم نیز درگیر زونا شوند. در صورتی که زونا در قسمت های پایین شکم اتفاق بیافتد، بیمار ممکن است از ضعف حرکتی پا شکایت داشته باشد.

روش های انتقال زونا

آیا زونا از طریق نفس به نفس منتقل میشود؟

 بر خلاف آبله مرغان، در زونا امکان انتقال از طریق تنفس وجود ندارد. تماس مستقیم فرد غیر ایمن، یعنی فردی که تا به حال به ویروس آبله مرغان مبتلا نشده، با ترشحات ضایعات تاولی تازه فرد مبتلا به زونا می تواند منجر به بروز آبله مرغان و نه زونا در آن افراد شود.

 احتمال انتقال این بیماری در تماس های خانگی در حدود 50 درصد است در صورتی که احتمال انتقال در تماس های خانگی در مورد آبله مرغان چیزی حدود 80 تا 90درصد است، بنابراین احتمال انتقال نسبت به آبله مرغان بسیار پایین تر است. بنابراین بهتر  است که کودکان، زنان باردار و افراد با ضعف سیستم ایمنی از تماس نزدیک با ترشحات ضایعات پوستی این افراد اجتناب کنند.

دوره ابتلا به زونا بیش از حد طول کشیده، مشکلی هست؟

در مبتلایان به بیماری های مربوط به نقص سیستم ایمنی و یا کسانی که داروهای سرکوب کننده سیستم ایمنی استفاده می کنند، علائم زونا می تواند حالت غیر معمولی به خود بگیرد. مثلا ضایعات بیشتر از 2 تا 3 هفته که بازه معمول این بیماری هست طول بکشد، یا بعد از بهبودی فرد دچار افزایش تعریق در ناحیه درگیر شود و یا بیش از یک درماتوم پوستی (الگویی که زونا بر پوست ظاهر میشود) رخ بدهد. به تبع در افرادی که مبتلا به فرم های منتشر زونا هستند احتمال درگیری اقشار  داخلی از جمله مغز، ریه و کبد بیشتر است.

برای درمان زونا چیکار کنم؟

برای درمان زونا زمان مطلوب شروع درمان ضد ویروسی 72 ساعت، یعنی 3 روز اول بعد از بروز ضایعات پوستی است؛ اما شروع درمان تا 7 روز پس از شروع ضایعات پوستی نیز خالی از فایده نیست. از مزایای شروع درمان ضد ویروس میتوان به  کاهش شدت و درد این ضایعات اشاره کرد. افرادی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند و یا افرادی که مبتلا به زوناهای شدید و منتشر هستند نیاز به درمان های تزریقی و بستری در بیمارستان دارند.

چه واکسنی برای درمان زونا باید بزنم؟

بر اساس نتایج مطالعات، اخیر دانشمندان تزریق واکسن زونا، یعنی زوستاواکس (Zostavax)، را برای افراد بالغ سالم بالای 50 سال را تایید کرده اند. هر چند که مطالعات اخیر اثربخشی این واکسن ها برای 8 تا 10 سال بعد از واکسن تایید کرده؛ این بدان معناست که بعد از این بازه ممکن است فرد دوباره مبتلا به زونا شود. ولی هم شدت زونای این فرد کمتر خواهد بود و هم خطر ابتلا به زونا را کاهش می دهد.

مجددا یادآوری می کنم که واکسن جایی در درمان بیماری زونا یا درد بعد از زونا ندارد و صرفا نقش پیشگیری کننده دارد.

آیا در زمان بارداری میتونم واکسن زونا تزریق کنم؟

همانطور که میدانید واکسن هر بیماری ویروس زنده و ضعیف شده ی همان بیماری است. بهمین خاطر تزریق واکسن در زنان باردار و بانوانی که تا بازه ی ۱ ماه پس از تزریق قصد بارداری دارند و یا افرادی که دچار نقص سیستم ایمنی هستند، توصیه نمی شود.

در زمان بارداری زونا گرفتم، چیکار کنم؟

زنان باردار در صورت مواجهه تصادفی با ویروس واریسِلا (ویروس زونا) بهتر است، 3 تا 5 روز اول، پس از تماس، تحت درمان ایمونوگلوبولین (immunoglobulin) قرار بگیرند. مبتلا شدن مادر به زونا بر خلاف آبله مرغان برای جنین خطر زیادی ندارد،  چرا که این ویروس از جفت رد نمیشود، اما شانس بروز عوارض در خود مادر را افزایش میدهد.
بنابراین در این صورت تمرکز پزشک برای درمان باید بر درمان مادر و عوارض ایجاد شده برای وی باشد.

آیا کودکان هم به زونا مبتلا میشوند؟

در موارد نادر امکان ابتلا به زونا در کودکی وجود دارد. معمولا به دنبال عفونت واریسِلا در دوران جنینی (یعنی عفونت در داخل رحم)، در اوایل نوزادی، و یا ندرتا به دنبال تزریق واکسن آبله مرغان امکان دارد کودک به زونا مبتلا شود.
زونا در کودکان سالم و بدون نقص ایمنی بدون هیچ عارضه ی خاصی بهبود پیدا می کند.

چه عواملی باعث فعال شدن مجدد ویروس زونا در بدن میشوند؟

مهم ترین عامل خطر ابتلا به زونا، بالا رفتن سن است. اغلب بیماران مبتلا به زونا سن بالای 50 سال دارند؛ هر چه سن فرد بالاتر رود شانس ابتلا به زونا بیشتر می شود.

در ادامه لیستی از عواملی که باعث فعال شدن مجدد ویروس زونا میشوند را آوردیم:

  • استرس فیزیکی و روحی
  • تب
  • ترومای موضعی
  • ضعف سیستم
  • HIV یا بیماری ایدز
  • داروهای سرکوب کننده ی ایمنی که به دنبال پیوند عضو به فرد داده می شود
  • سرطان
  • شیمی درمانی و رادیوتراپی

بعنوان نکته پایانی باید بگویم که هر فرد اغلب یک مرتبه به بیماری زونا مبتلا میشود؛ اما اشخاصی نیز هستند که 2 و یا حتی 3 بار در طول زندگی خود مبتلا به زونا میشوند.

از دکتر پردیس ساسانی چه سوالاتی باید در رابطه با زونا بپرسم؟

برای دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی از دکتر پردیس ساسانی راجع به زونا از طریق گزینه دریافت مشاوره اقدام کنید.

برای مشاوره بهتر میتوانید از لیست سوال های زیر استفاده کنید: 

  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای تشخیص درجه و وخامت زونا
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به رژیم تشخیص علائم پیش از بروز تاول زونا
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت راجع به زونا و بارداری
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای کمک به تشخیص امکان ابتلا به زونا کودکانتان
  • مشاوره آنلاین یا تلفنی برای مشورت برای تزریق واکسن
  • و دیگر دل مشغولی های مربوط به زونا

دکتر پردیس ساسانی، متخصص پوست و مو هستم اگر در این زمینه سوالی دارید میتوانم .به شما مشاوره دهم

سوال خود را بنویسید ...
دکتر پردیس ساسانی