کبد چرب بارداری چیست و برای درمان آن چه کار هایی باید انجام داد؟

با سلام دکتر جواد رضا باهوش پزشک متخصص بیماری های غدد داخلی و متابولیسم و از پزشکان مشاور دکترساینا هستم. در این مقاله توضیحاتی راجع به کبد چرب بارداری خواهم داد.

 کبد چرب بارداری چیست و چه کسانی در خطر ابتلا به آن هستند؟

کبد چرب بارداری (Acute Fatty Liver of Pregnancy ) که به اختصار به آن AFLP می گویند، یک اختلال نسبتا نادر است که تنها در بارداری انسان رخ می دهد. به عقیده محققین، کبد چرب بارداری، تنها در یک نفر از هر 10000 تا 20000 بارداری در سال، رخ می دهد.

کبد چرب بارداری در بارداری های دوقلویی بیشتر از تک جنینی و در جنین های پسر بیشتر از دختر، اتفاق می افتد. نکته لازم به ذکر این است  که کبد چرب بارداری، عارضه حادی نبوده و تنها محدود به کبد نمی شود. همچنین این بیماری بر اندام های دیگر نیز ممکن است تاثیر بگذارد. محققان هنوز به نتیجه نرسیدند که چرا آمار ابتلا به کبد چرب بارداری در این افراد بیشتر است.

مادر چه زمانی ممکن است به کبد چرب بارداری مبتلا شود؟

معمولا پزشک ممکن است این بیماری را اواخر بارداری و پیش از زایمان تشخیص بدهد اما امکان ابتلا درست پس از زایمان نیز وجود دارد.

علائم کبد چرب بارداری در تقریبا نیمی از مادرانی که به آن دچار هستند بسیار به علائم بیماری سندرم هِلپ (HELLP syndrome) و پره اکلامپسی (preeclampsia ) شبیه است و در بسیاری از موارد این بیماری ها با یکدیگر اشتباه گرفته می شوند و تشخیص آن ها برای پزشک دشوار خواهد بود.

چه عواملی منجر به ابتلا کبد چرب بارداری می شوند؟

این وضعیت در مادرانی دیده می شود که خود یا جنین هایی که حمل می کنند، یک اختلال ژنتیکی دارند که منجر به بتا اکسیداسیون معیوب اسیدهای چرب، در میتوکندری می شود. در ادامه توضیحاتی راجع به چیستی میتوکندری خواهم داد.

 میتوکندری که نیروگاه سلول محسوب می شود نمی تواند اسید های چرب را به مولکول های کوچکتری که به بدن در فراوری پروتئین ها، کربوهیدرات ها و لیپید ها (چربی ها) کمک می نماید، تجزیه کند.

این مشکل ژنتیکی باعث می شود چربی در سلول های کبد و احتمالا کلیه، جفت و جاهای دیگر جمع شود. جهش ژنتیکی G1528C  رایج ترین جهش ژنتیکی در مادر است که منجر به مبتلا شدن مادر به کبد چرب بارداری می شود.

جهش ژنتیکی G1528C تنها عامل ابتلا به این بیماری نیست؛ انواع دیگری از جهش های ژنتیکی نیز توانایی ایجاد اختلال در فرآوری اسیدهای چرب را دارند. این اختلالات باعث جمع شدن اسیدهای چرب در بافت ها شده و کبد مادر را اشغال می کنند؛ در نتیجه این عمل در عملکرد طبیعی کبد مادر، اختلال ایجاد می شود.

کبد یکی از ارگان های بسیار مهم بدن است و وظیفه دفع سموم و مواد مضر دیگر از بدن را بر عهده دارد بنابراین عملکرد صحیح آن به خصوص در دوران بارداری برای سلامت مادر و کودک بسیار مهم است. ابتلا به کبد چرب بارداری معمولا فرایندی تدریجی و نامحسوس است به همین علت بیمار و پزشک در بسیاری از مواقع متوجه درگیری فرد با  این بیماری نادر نمی شوند.

کبد چرب بارداری چه علائم و نشانه هایی دارد؟

در این وضعیت عملکرد کبد به تدریج ضعیف می شود و به فرد سالم به مرور زمان تبدیل به فردی بسیار بیمار می شود.

شایع ترین علائم کبد چرب بارداری عبارتند از:

  • حالت تهوع یا استفراغ
  • درد در ناحیه شکم یا بالای شکم
  • خستگی شدید و خواب آلودگی
  • کاهش اشتها
  • زردی (در موارد شدید)

درد بالای شکم (سمت راست) ممکن است مشابه سندرم هلپ به نظر برسد. از دست رفتن تدریجی و پیش رونده عملکرد کبد، همراه با افزایش تجمع اسید، می تواند به تغییر وضعیت روانی مادر و به خطر افتادن سلامت کودک نیز منجر شود. متاسفانه این علائم گاهی اوقات در بدن مادر تشخیص داده نمی شوند تا زمانی که کودک علائم هشدار دهنده ای را بروز می دهد یا از رحم خارج می شود. در برخی موارد کاهش تولید پروتئین، منجر به خشک شدن بدن و کاهش حجم خون می شود که با افزایش سرعت ضربان قلب مادر خود را نشان می دهد.

از آنجایی که این علائم معمولا تنها زمانی تشخیص داده می شوند که بیماری در مراحل پیشرفته است، تشخیص اغلب در اواخر دوران بارداری و یا حتی پس از زایمان صورت می گیرد.

تشخیص کبد چرب بارداری چگونه است؟

از آنجایی که این بیماری، نادر محسوب می شود و به سختی تشخیص داده می شود، معمولا متخصص زنان و زایمان بیماری را در بیمارستان بر اساس علائم و نتایج آزمایشات، تشخیص می دهد.

گاهی اوقات پزشکان این بیماری را هنگام سزارین اورژانسی، ناشی از ناهنجاری ضربان قلب کودک، متوجه می شوند. در آزمایش های استاندارد برای تشخیص کبد چرب، پزشک به دنبال ترکیبی از مشکلات کبد، افزایش آمونیاک سرم خون، افت شدید قند، بالا بودن سرم خون، مشکلاتی در انعقاد خون، اسید اوره و شواهد آسیب کلیوی می گردد.

تقریبا نیمی از بیماران کبد چرب بارداری در ابتدا به نظر می رسد به بیماری پره اکلامپسی دچار هستند. این اشتباه زمانی تصحیح می شود که نتایج آزمایش های کبد چرب بارداری مشخص می شوند. این بیماری همانند پره اکلامپسی و سندرم هلپ، به اشکال مختلف در سلامتی مادر بروز پیدا می کند که بستگی به وضعیت بدن فرد نیز دارد به همین علت این بیماری را سخت تر می توان تشخیص داد.

کبد چرب بارداری چه تفاوتی با سندرم هلپ دارد؟

سندرم هلپ و سایر اشکال پره اکلامپسی با کبد چرب بارداری از اساس متفاوت هستند. اگر چه علائم آنها مشابه است اما با آزمایش خون و تغییراتی که در مقادیر اندازه گیری شده در آزمایش دیده می شود میتوان آن ها را از هم تفکیک کرد.

تفاوت اصلی این دو، توانایی در انعقاد خون و میزان پلاکت خون است. در کبد چرب بارداری معمولا مشکلات غیر طبیعی بودن انعقاد خون، بیشتر دیده می شود. بیماران سندرم هلپ کاهش پیشرونده ای در تعداد پلاکت ها دارند. علاوه بر این، بیماران سندرم هلپ در مقایسه با کبد چرب بارداری مشکلات زیر را دارند:

  • فشار خون بالاتر
  • توانایی بهتر در انعقاد خون (تا زمانی که به تدریج تعداد پلاکت ها خیلی افت می کند)
  • عدم وجود شواهد غیر طبیعی بودن گلوکز خون
  • شدت پایین تر ناهنجاری در آزمایش عملکرد کبد
  • اسید اوره نرمال تا کمی بالا
  • عدم تغییردر سیستم حسی
  • عدم تجمع اسید در خون
  • عدم اختلال قابل توجه در عملکرد مغز در صورت عدم سکته یا تشنج
  • اختلال در عملکرد کلیه، در کبد چرب بارداری شایع است اما در سندرم هلپ این عارضه کمتر است.
  • میزان بیلی روبین در آزمایش کبد چرب بالاست در حالی که در سندرم هلپ خیلی کمتر است
  • فشار خون بالا در کبد چرب بارداری دیده نمی شود ولی اغلب پروتئین در ادرار آن ها وجود دارد

راه درمان کبد چرب بارداری چیست؟

مادری که به کبد چرب بارداری مبتلا است، درجاتی از آسیب کبدی و نارسایی کبد را تجربه می کند. پس از ارزیابی کامل مادر و پایدار بودن وضعیت سلامت او، زایمان فوری (اغلب با سزارین) توصیه می شود. با جدا شدن جفت از کودک داخل رحم، بهبودی مادر شروع می شود. مادر برای بهبودی ممکن است نیاز به چند روز تا چند هفته داشته باشد. این بازه زمانی بدون عارضه نخواهد بود و مادر ممکن است عوارض گوناگونی را تجربه کند. بنابراین در این دوره، مادر باید در بیمارستان تحت نظر دکتر و مراقبت های شدید باشد.

عوامل زمینه ساز ابتلا به کبد چرب بارداری

کبد چرب بارداری اگر دیر تشخیص داده شود یا تشخیص داده نشود، ممکن است باعث بیماری شدید مادر و آسیب دیدن اندام هایی مثل کبد، کلیه و ریه شود. همچنین کنترل خونریزی در او دشوار شده و ممکن است نیاز به دریافت خون پیدا کند. اسیدی شدن طولانی مدت خون مادر می تواند تعادل اسیدی را به خطر بیندازد.

در گذشته به علت نادر بودن این بیماری و شباهت آن به سندرم هلپ، بیماران کبد چرب بارداری در تشخیص به موقع و مراقبت های درمانی مناسب با مشکل مواجه بودند. حتی با بهترین مراقبت ها، مدیریت تمامی عوارض حاصل از این بیماری معمولا نیاز به تجربه زیاد دارد. تبادل پلاسما ممکن است برای تسهیل مراقبت از بیمار، طبیعی سازی سریع تزریق خون و نرمال شدن میزان مایعات و تعادل الکترولیتی بدن بیمار انجام شود.

در موارد بسیار نادر درصورتی که بیماری حاد شود، برای درمان چاره ای جز پیوند کبد برای دیگر نداریم. در حال حاضر خطر مرگ مادر در اثر این بیماری تقریبا 5% است که بسیار کمتر از چند دهه گذشته می باشد. با تشخیص مناسب و شناخت علائم، مرگ و میر کبد چرب بارداری تا حد چشمگیری کاهش یافته است. معمولا عملکرد کبد ظرف هفت تا ده روز پس از زایمان به حد طبیعی باز می گردد.

آیا کبد چرب بارداری بر کودک نیز تاثیر میگذارد؟

در صورتی که کبد چرب بارداری شدید باشد یا خیلی دیر تشخیص داده شود، بر کودک نیز تاثیر می گذارد. در صورتی که کودک به جای مادر نقص ژنتیکی داشته باشد، تاثیر بیماری بر کودک شدید تر خواهد بود. در 10 درصد موارد متاسفانه کودک ممکن است زنده به دنیا نیاید.

بیماران باید از خطرات و عوارض بیماری کبد چرب بارداری آگاهی کافی داشته باشند و باید بدانند اگر یک بار به این بیماری دچار شدند، بیماری ممکن است دوباره هم برایشان اتفاق بیفتد. بنابراین باید علائم شان را با پزشک در میان بگذارند و مراقبت های لازم را دریافت نمایند.

از دکتر جواد رضا باهوش چه سوالاتی باید در رابطه با کبد چرب الکلی بپرسم؟

برای دریافت مشاوره آنلاین یا تلفنی از دکتر جواد رضا باهوش راجع به کبد چرب بارداری از طریق گزینه دریافت مشاوره اقدام کنید. همچنین در حین مشاوره آنلاین پزشکی می توانید مدارک پزشکی و نتایج آزمایش های خود را برای پزشک ارسال نمایید.

برای مشاوره بهتر میتوانید از لیست سوال ها و دغدغه های زیر استفاده کنید: 

  • چه آزمایش هایی برای بررسی ابتلا به کبد چرب بارداری باید بدهم؟
  • آیا رژیم غذاییم احتمال ابتلا به کبد چرب بارداری را افزایش میدهد؟
  • یکی از نزدیکانم به کبد چرب بارداری مبتلا است من چه وظیفه و مسئولیتی در قبال او دارم؟
  • آیا برای درمان یا پیشگیری از ابتلا به کبد چرب بارداری میتونم از طب سنتی و دارو های گیاهی استفاده کنم؟
  • و سوال و دغدغه های دیگری که این مقاله برای شما ایجاد کرده.

دکتر جواد رضا باهوش، متخصص داخلی ( غدد ) هستم اگر در این زمینه سوالی دارید میتوانم .به شما مشاوره دهم

سوال خود را بنویسید ...
دکتر جواد رضا باهوش