واریکوسل ( Varicocele) یا واریس بیضه

واریکوسل ( Varicocele) یا واریس بیضه

6 روز قبل خواندن 7 دقیقه

واریکوسل ( Varicocele) یا واریس بیضه اتساع و پیچ خوردگی غیرطبیعی شبکه وریدی (سیاهرگی) بالای بیضه‌ها است. شیوع آن زیر ۱۰ سال نادر است ولی در بالغین جوان سالم حدود ۱۵٪ و در مردان نابارور ۲۰ تا ۴۰٪ می‌باشد. در کسانی که با ناباروری ثانویه مراجعه می‌نمایند، یعنی قبلاً بچه‌دار شده‌اند شیوع آن به ۷۰٪ می‌رسد. ۹۰٪ موارد طرف چپ و در ۱۰٪ موارد دوطرفه است. واریکوسل می‌تواند باعث کاهش تولید اسپرم یا کاهش کیفیت اسپرم تولیدی شود.

احتمالا علت این پدیده زاویه عمودی‌تر ورید اسپرماتیک چپ نسبت به سمت راست می‌باشد.

علایم:

این بیماری می‌تواند هیچ علامتی نداشته باشد، یا چندین علامت از خود بروز دهد از جمله دردکه معمولا بصورت درد مبهم در ناحیه بیضه ها بخصوص سمت چپ احساس می شود.
درد می‌تواند با ایستادن و یا فعالیت‌های ورزشی بیشتر شود
درد در طول روز بیشتر می‌شود.
درد در هنگام دراز کشیدن به پشت کمتر می‌شود.
معمولا واریکوسل در هنگام ناباروری یا معاینات دوره ای تشخیص داده می شود. در هنگامی که بیمار در اسکروتوم خود متوجه توده یا تورم یا تفاوت سایز در بیضه ها شود میتوان به این بیماری شک کرد.

بیماری‌زایی :

واریکوسل شایع‌ترین علت قابل اصلاح ناباروری در مردان می‌باشد. علت ایجاد ان اختلال در تخلیه وریدی یا نارسایی دریچه‌های وریدی بیضه است. نظریه‌های گوناگونی در مورد مکانیسم آسیب بیضه‌ها وجود دارد که مهمترین آنها عبارتند از: افزایش دمای بیضه‌ها یا کاهش جریان خون و اکسیژن رسانی یا انتقال مواد و متابولیتهای کلیه‌ها و غدد فوق کلیه به بیضه‌ها و یا ترکیبی از اینها. واریکوسل می‌تواند باعث کاهش رشد بیضه و در نهایت کوچک شدن بیضه گردد. همچنین با اثر بر اسپرمها باعث کاهش حرکت و تعداد آنها و تغییر مورفولوژی (شکل ظاهری) آنها خواهد شد. واریکوسل در طولانی مدت ممکن است با کوچک کردن بیضه ها سبب عوارض جنسی از قبیل ناتوانی جنسی شود.

در بیماری که با ناباروری و واریکوسل مراجعه می‌نماید علاوه بر معاینه و شرح حال باید یک یا ترجیحا دو آزمایش منی برای تصمیم گیری وجود داشته باشد. با توجه به حساسیت آزمایش باید در آزمایشگاهی انجام گردد که به طور تخصصی این آزمایش را انجام می‌دهند.

معاینه باید با دست و ابتدا در حالت ایستاده و سپس در حالت خوابیده انجام گردد تا مشخص شود آیا با دراز کشیدن واریکوسل کاهش چشمگیر پیدا می‌کند یا نه که اگر نکرد سونوگرافی شکم و لگن برای بررسی بیشتر انجام گردد. در زمان معاینه ممکن است وریدها مانند واریس پا قابل مشاهده باشند یا مانند کیسه پر از کرم قابل لمس باشند یا بازور زدن قابل لمس شوند که این معیارها بیانگر شدت واریکوسل می‌باشد. در تشخیص واریکوسل معاینه بالینی حرف اول و آخر را می‌زند و سونوگرافی برای مواردی به کار می‌رود که معاینه مشکل باشد مانند بیماران بسیار چاق یا موارد خفیف. البته از سونوگرافی داپلر یا رنگی می‌توان برای تأیید عود (برگشت خون به سمت بیضه‌ها) پس از عمل کمک گرفت.

درجه‌بندی واریکوسل

گرید ۱: وریدها هنگام زور زدن قابل لمس می‌باشند.

گرید ۲: وریدها در حالت ایستاده بدون زور زدن قابل لمس می‌باشند.

گرید ۳: وریدها در حالت ایستاده با چشم قابل مشاهده‌اند.

واریکوسل ساب کلینیکال: که با معاینه قابل لمس نیستند ولی با سونوگرافی تشخیص داده می‌شود.

نیاز به درمان

واریکوسل یک بیماری خوش‌خیم است اما درمان دارویی ندارد وتنها روش درمان آن جراحی است. تصمیم گیری برای عمل بستگی به فاکتورهای گوناگونی مانند: شدت واریکوسل و سن بیمار و وضعیت باروری (تأهل و داشتن یا نداشتن فرزند) دارد. اگر واریکوسل با اختلال در آزمایش منی همراه باشد نیاز به عمل دارد.

در برخی رفرنس‌ها اگرمرد جوانی با واریکوسل قابل مشاهده یا قابل لمس (درجه سه یا دو) مراجعه نماید و فعلاً قصد بچه دارشدن هم نداشته باشد برای پیشگیری از اثرات نامطلوب آن بر باروری توصیه به عمل می‌شود. درمورد جراحی واریکوسل‌های بسیار خفیف یا ساب کلینیکال اختلاف نظر وجود دارد.

درمان واریکوسل

با این حال بهترین و کم عارضه‌ترین شیوه جراحی این بیماری، عمل جراحی با روش میکروسرجری است که می‌توان وریدهای واریسی  بیضه را بست .واریکوسل درمان دارویی ندارد و تنها روش درمان ان جراحی است.جراحی واریکوسل یا به اصطلاح پزشکی واریکوسلکتومی بستن وریدهای بیضه مبتلا می‌باشد که پس از انسداد این وریدها بتدریج به دلیل عدم حرکت خون، وریدهای مسدود شده کوچک شده و از بین می‌رود و واریکوسل برطرف می‌گردد. این اقدام از طریق برش کوچکی بر روی پوست پایین شکم شکم به طول ۴–۲ سانتیمتر قابل انجام است.

روشهای جراحی:

۱) روش استاندارد طلایی جراحی واریکوسل روش اینگوینال میکروسرجری می‌باشد که با برش کوچک پایین شکم نزدیک خارج ریشه آلت و بالای بیضه انجام می‌شود. مزیت این روش حفظ شریان (سرخرگ) و عروق لنفاوی و عصب می‌باشد و میزان عود نیز کمتر است (حدود۱تا۲٪).این روش که بهترین روش درمان واریکوسل میباشد در فسا انجام می شود. 
2)روش جراحی رتروپریتوان که با برشی بالاتر از روش قبلی انجام می‌شود. عود ۱۱تا۱۵٪ و هیدروسل ۷٪ ممکن است ایجاد گردد و کمتر انجام می شود.

3) روش جراحی با لاپاروسکوپ که با ایجاد حدود سه سوراخ در شکم و فرستادن گاز به داخل شکم برای ایجاد فضای کافی برای کار انجام می‌شود. اما در این روش احتمال آسیب عروق بزرگ یا روده‌ها یا مثانه و... هر چند ناشایع وجود دارد. هیدروسل ۵تا ۸٪ و عود کمتر از ۲٪ است و احتمال آسیب شریان نیز وجود دارداین روش مزیت خاصی ندارد.

4) روش آمبولیزاسیون از راه پوست که از راه وریدهای کنار ران به صورت موضعی لخته خون خود بیمار یا کویل یا مواد سنتتیک و مصنوعی دیگر به داخل وریدها فرستاده می‌شوند. این روش نیاز به متخصص رادیولوژی ماهر در این زمینه و تجهیزات پیشرفته دارد. عود ۴تا۱۱٪ دارد. این روش توصیه نمی‌شود.

ناباروری 

واریکوسل شایع‌ترین بیماری قابل درمان در مردان است. بیماری واریکوسل در بیضه پسران جوان موجب عدم تخلیه خون در بیضه و بالا رفتن درجه حرارت بیضه می‌شود. این بیماری عوارضی شامل اختلالات هورمونی و ناتوانی در اسپرم سازی ایجاد می‌کند که فرد را مستعد ناباروری می‌کند. اسپرم مرد پس از بررسی‌های لازم اگر پایین‌تر از معیارهای استاندارد بود، آن فرد نابارور تلقی می‌شود. آمارهای جهانی نشان می‌دهد ۱۵ درصد از زوج‌های جوان از ناباروری رنج می‌برند.

مراقبت پیش و پس از عمل
پس از تصمیم گیری برای عمل و انجام آزمایشات روتین خون و بررسی اسپرم موهای ناحیه عمل شب قبل یا صبح عمل تراشیده می شوند. از8ساعت قبل از عمل بیمار دیگر چیزی نمی خورد. عمل با بیهوشی عمومی یا بیحسی از کمر(نخاعی) بسته به شرایط بیمار و صلاحدید متخصص بیهوشی انجام می گردد. مدت زمان عمل بستگی به فاکتورهای گوناگون دارد و متوسط 30 تا 40 دقیقه می باشد. بیمار همان روز یا فردا صبح مرخص میشود و به مدت چند روز استراحت پزشکی خواهد داشت. بهتر است نزدیکی از روز چهاردهم به بعدانجام گردد.

عوارض
عوارض کوتاه مدت پس از عمل شامل: درد یا عفونت زخم یا خونریزی یا خونمردگی اطراف ناحیه عمل و ... می باشد. در برخی موارد ممکن است درد خفیفی برای مدتی باقی بماند یا بی حسی اطراف ناحیه عمل یا پوست کیسه بیضه ایجاد شود.

عوارض بلندمدت: عود واریکوسل/ هیدروسل(جمع شدن مایع اطراف بیضه) / کوچک شدن بیضه(بسیار نادر).

پیگیری
با توجه به طول عمر اسپرمها حدود 3تا 4 ماه پس از عمل اولین ازمایش اسپرم انجام می شود در طول این مدت با صلاحدید پزشک متخصص یورولوژی یک سری درمان دارویی هم داده میشود. میزان بارداری پس از عمل در مطالعات مختلف بین 30 تا 60% گزارش شده است. هر چه درجه واریس قبل از عمل بالاتر باشد میزان بهبود اسپرم پس از عمل چشمگیر تر خواهد بود. اگر زوج پس از درمان همچنان نابارور باشند توصیه به انجام روش های کمک باروری می شود.

0 نفر این مطلب را پسندیده اند
مجوز ها و تاییدیه ها